درك كنند، عامه مردم خدا را از همين طريق آفاقى مى‌شناسند، قرآن كريم و سنت رسول اللَّه ٦ و همچنين سيره طاهره آن جناب و اهل بيت اطهارش اين طريقه را پذيرفته و ايمان كسى را كه ايمانش را از ناحيه سير آفاقى كسب كرده قبول نموده، و عامه را در پيمودن اين طريق تخطئه نكرده است، و اين نظر و سير، نظرى است شايع در بين متشرعه مؤمنين، پس طريقه سير آفاقى و انفسى هر دو نافع‌اند، ليكن دومى نفعش تمام‌تر و بيشتر است.

[رواياتى در باره معرفت نفس، و خدا شناسى از راه خود شناسى‌]

و در كتاب الدرر و الغرر از على (ع) روايت شده است كه فرمود: عارف كسى است كه نفس خود را بشناسد و او را آزاد سازد، و از هر چيزى كه دورش مى‌كند منزهش بدارد[١].

مؤلف: يعنى از اسيرى هواى نفس و بندگى شهوات آزادش كند.

و نيز در كتاب مزبور از آن جناب روايت شده كه فرمود: بزرگترين جهل‌ها و جهل انسان است به نفس خويش‌[٢].

و نيز فرمود: بزرگترين حكمت‌ها براى انسان نفس خود را شناختن است‌[٣].

و نيز فرمود: از مردم هر كس كه بيشتر نفس خود را مى‌شناسد او از پروردگار ترسنده‌تر است‌[٤].

مؤلف: جهتش اين است كه چنين كسى به خداى خود بيشتر عالم و عارف است كما اينكه خداى سبحان فرمود:( إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ)[٥]- از بندگان، تنها علما از خداى مى‌ترسند .

و نيز در كتاب مذكور از آن حضرت روايت مى‌كند كه فرمود: بهترين عقل انسان خودشناسى اوست. بنا بر اين كسى كه خود را شناخت خردمندى يافت، و كسى كه نادان به نفس خود بود گمراه شد[٦].

و نيز در كتاب مزبور از آن حضرت روايت مى‌كند كه فرمود: در شگفتم از كسى كه براى گمشده خود جار ميزند، و از اين و آن مى‌پرسد، در حالى كه خودش را گم كرده و در پى يافتن خود نيست‌[٧].

و نيز فرمود: در شگفتم از كسى كه خود را نشناخته چگونه مى‌تواند پروردگار خود را

[١] غرر الحكم خوانسارى ج ٢ ص ٤٨.

[٢] ( ٢، ٣، ٤) متن غرر الحكم ج ٢ ص ٨٨- ٩١.

[٣] ( ٢، ٣، ٤) متن غرر الحكم ج ٢ ص ٨٨- ٩١.

[٤] ( ٢، ٣، ٤) متن غرر الحكم ج ٢ ص ٨٨- ٩١.

[٥] سوره فاطر آيه ٢٨.

[٦] ( ٦، ٧) غرر الحكم خوانسارى ج ٢ ص ٤٤٢.

[٧] ( ٦، ٧) غرر الحكم خوانسارى ج ٢ ص ٤٤٢.