و هم چنين اين آيه:(وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتى‌ بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعاً أَ فَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعاً)[١] و همچنين آيات ديگرى نظير آن.

[آيه شريفه:(عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ ...) هيچ منافاتى با آيات مربوط به امر به معروف و نهى از منكر ندارد]

پس، از اين بيان بدست آمد كه اين آيه با آيات دعوت به دين و آيات مربوط به امر به معروف و نهى از منكر هيچگونه منافاتى ندارد، زيرا اين آيه نهى مى‌كند مؤمنين را از اينكه به كار هدايت گمراهان پرداخته و از هدايت خويش بازمانده و در حقيقت در راه نجات مردم خود را به هلاكت بيندازند، علاوه، دعوت به خدا و امر به معروف و نهى از منكر خود يكى از شؤون بخود پرداختن و راه خدا پيمودن و وظيفه الهى را انجام دادن است، با اين حال چه جاى اينست كه كسى احتمال دهد آيه مورد بحث با آيات دعوت به دين و امر به معروف و نهى از منكر منافات دارد يا ناسخ آنها است؟ با اينكه خداى سبحان امر به معروف و نهى از منكر را يكى از مشخصات روحى اسلام بلكه يكى از پايه‌هايى ناميده كه دين خود را بر آن اساس بنا نهاده و استوار ساخته است، و فرموده:(قُلْ هذِهِ سَبِيلِي أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى‌ بَصِيرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِي)[٢] و نيز فرموده:(كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ)[٣].

پس بر هر مؤمنى واجب است كه مردم را با بصيرت تمام بسوى خدا دعوت نمايد و بعنوان امتثال يكى از واجبات الهى امر به معروف و نهى از منكر نمايد، و در عين حال چنين وظيفه‌اى را هم ندارد كه خود را از شدت خشم و غيظ و يا از فرط جد و جهد در هدايت گمراهان به هلاكت اندازد. از اينكه خداى تعالى براى اهل ايمان راهى را فرض كرده كه در آن هدايت آنان است، و براى ديگران هم راهى را تقدير نموده كه در آن ضلالت آنها است، و نيز از اينكه با جمله‌(عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ) مؤمنين را امر به پرداختن به نفس خود نموده، بخوبى فهميده مى‌شود كه راهى كه به سلوك آن امر فرموده همان نفس مؤمن است، زيرا وقتى‌

[١] و اگر قرآنى باشد كه بتوان بطور مسلم كوه‌ها را از جاى كنده و براه انداخت و زمين را پاره كرده و چشمه‌ها از شكاف آن جارى ساخت و مرده‌ها را بزبان در آورد هر آينه همين قرآن است،( خداوند نه تنها بر اين امور قادر است) بلكه براى اوست جميع امور، آيا كسانى كه ايمان آورده‌اند هنوز( از ايمان كفار) مايوس نشدند؟ و هنوز نمى‌دانند كه اگر خدا بخواهد هر آينه جميع مردم را هدايت مى‌كند؟ سوره رعد آيه ٣١.

[٢] بگو اين است راه و روش من، من و هر كه پيرو من است، مردم را با بصيرت و يقين بسوى خدا مى‌خوانيم. سوره يوسف آيه ١٠٨.

[٣] شما در كتابهاى آسمانى بهترين امتى بوديد كه بر بشر مبعوث شديد، شما امر به معروف و كار نيك مى‌كنيد و از كار زشت نهى مى‌كنيد. سوره آل عمران آيه ١١٠.