ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ١٨٣ - اشاره به اينكه شيطان بر فكر آدمى در بعضى موارد سلطه دارد و مراد از مجسم شدن شيطان، مجسم شدن براى فكر بشر است

جا براى شك و ترديد باقى نگذاشته، از آن جمله فرموده است:(قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ. الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ ...)[١] و نيز فرموده:(وَ الَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتابِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِينَ)[٢] و نيز فرموده:(إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً. إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً. وَ إِذا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعاً. إِلَّا الْمُصَلِّينَ ...)[٣] و فرموده:(اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتابِ وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‌ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ)[٤] و فرموده:(فَاسْعَوْا إِلى‌ ذِكْرِ اللَّهِ)[٥] و نيز فرموده:(وَ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي)[٦] و همچنين آيات بسيار ديگرى. و اينكه در آيه مورد بحث ذكر را از نماز مقدم داشته براى اين بوده است كه تنها و تنها مقصود از دعوت الهى آن بوده است.

آرى، ذكر خدا خمير مايه سعادت دنيا و آخرت، و روح زنده هر پيكره‌اى از عبادات است، كما اينكه در اين آيات:(قالَ اهْبِطا مِنْها جَمِيعاً بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَ لا يَشْقى‌. وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً. وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى‌)[٧] كه مربوط است به اولين روز تشريع دين و خطاب است به آدم ابو البشر و همچنين در اين آيات:(وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَ ما يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَقُولُ أَ أَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبادِي هؤُلاءِ أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ. قالُوا سُبْحانَكَ ما كانَ يَنْبَغِي لَنا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِكَ مِنْ أَوْلِياءَ وَ لكِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَ آباءَهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّكْرَ وَ كانُوا قَوْماً بُوراً)[٨] و در اين آيه‌

[١] به تحقيق رستگار شدند مردان با ايمان، همان مردانى كه در نمازشان خاشع هستند. سوره مؤمنون آيه ٢.

[٢] و آنان كه به تورات تمسك مى‌جويند و آن را تحريف نمى‌كنند و نماز بپا داشتند بدرستى كه ما ضايع نمى‌كنيم اجر اصلاح كنندگان را. سوره اعراف آيه ١٧٠.

[٣] بدرستى انسان شديد الحرص و كم صبر آفريده شده، وقتى گرفتارى به او مى‌رسد بسيار جزع مى‌كند و وقتى خير به او مى‌رسد بسيار بخيل است، مگر نمازگزاران. سوره معارج آيه ٢٢.

[٤] تلاوت كن آنچه راى كه بتو وحى شده و نماز بپادار، نماز از عمل زشت و منكر باز ميدارد و هر آينه ذكر خدا از هر چيز بزرگتر است. سوره عنكبوت آيه ٦٥.

[٥] بشتابيد براى اقامه نماز. سوره جمعه آيه ٩.

[٦] نماز راى براى ياد من بپاى دار. سوره طه آيه ١٤.

[٧] گفت: از بهشت بسوى زمين همگى فرود آييد، شما( آدم و حوا) و ذريه شما و شيطان و ذريه او دشمنان يكديگريد پس وقتى كه هدايت و دين من عرضه بشما ميشود هر كس پيروى كند هدايت مرا پس گمراه و بدبخت نمى‌شود و كسى كه روى بگرداند از ذكر من پس بدرستى براى اوست زندگى تنگ، و او را در قيامت كور محشور خواهيم نمود. سوره طه آيه ١٢٤.

[٨] و روزى كه آنان راى بآنچه كه بغير خدا مى‌پرستند محشور مى‌كنيم پس خداوند به معبودهاى آنان مى‌گويد: آيا شما بوديد كه اين بندگان مرا گمراه كرديد يا اينكه آنان خودشان راه راى گم كردند؟

مى‌گويند منزهى تو، سزاوار نبود كه ما بغير تو اوليائى بگيريم و ليكن تو اى پروردگار! ايشان راى و پدرانشان را برخوردار از دنيا كردى تا آنجا كه يكباره ياد تو راى فراموش كردند و چه مردمى تبه‌روزگار بودند. سوره فرقان آيه ١٨.