آدم و حوا هم اگر با خوردن از درخت به خودشان ظلم كردند قبل از آن بوده كه خداوند شريعتى را در بين بنى نوع انسانى تشريع كرده باشد، چون خداى تعالى تمام شريعتها را بعد از هبوط آدم از بهشت به زمين تاسيس نموده و صرف نهى از نزديكى به درخت، دليل بر اين نيست كه نهى مولوى بوده تا مخالفتش معصيت مصطلح بوده باشد، علاوه بر اينكه قرائنى در دست هست كه نهى متعلق به آدم و حوا نهى ارشادى بوده، و پاره‌اى از آن قرائن در آيات سوره طه است. و ما در سابق در تفسير داستان بهشت آدم در جلد اول عربى اين كتاب به آنها اشاره نموديم، از همه اينها گذشته كتاب الهى تصريح كرده به اينكه موسى (ع) بنده‌اى مخلص بوده: (وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ مُوسى‌ إِنَّهُ كانَ مُخْلَصاً وَ كانَ رَسُولًا نَبِيًّا) [١] و نيز تصريح كرده به اينكه ابليس نمى‌تواند بندگان مخلص خداى را اغوا كند: (قالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ. إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ‌) [٢].

و اين هم معلوم است كه معصيت بدون اغواى شيطان محقق نمى‌شود، پس از تلفيق اين مقدمات چنين نتيجه مى‌گيريم كه عمل موسى (قتل نفس) معصيت نبوده. و از اينجا معلوم مى‌شود مراد از مغفرتى هم كه موسى و همچنين آدم و حوا درخواست آن را كرده‌اند محو عقابى كه خداوند بر گنهكاران مقرر داشته، نيست. چنان كه مغفرت در گناهان به همين معنى است، بلكه مراد محو آثار سويى است كه ظلم به نفس در زندگى آدمى باقى مى‌گذارد. موسى (ع) هم از اين مى‌ترسيد كه مبادا داستان آدم‌كشى او افشاء شود و مردم او را در نظر خود به عنوان قاتل بشناسند، و لذا از خداى تعالى درخواست كرد كه سرش را پرده‌پوشى كند و او را به اين معنا ببخشد، چه بخشش و مغفرت در عرف و اصطلاح قرآن اعم از محو عقاب است، بلكه به معنى محو اثر سوء است هر چه مى‌خواهد باشد، چه عقاب خدايى و چه عقاب عرفى و چه آثار ديگر، و شكى هم نيست در اينكه محو همه اقسام آثار به دست خداى تعالى است.

نظير اين توجيه وجهى است كه ما قبلا در باره دعاى نوح كه عرض كرد: (وَ إِلَّا تَغْفِرْ لِي وَ تَرْحَمْنِي‌) ذكر كرديم و گفتيم معنايش اين است كه: اگر مرا به ادب خود مؤدب نفرمايى و به عصمت خودت حفظم نكنى و به اين وسيله بر من ترحم ننمايى از زيانكاران‌

[١] به ياد آر در كتاب موسى را كه او بنده‌اى مخلص و رسول و نبى بود. سوره مريم آيه ٥١.

[٢] پس به عزتت سوگند كه البته همه آنان را اغوا خواهم كرد، مگر بندگانى را از آنان كه در بندگى تو مخلصند. سوره ص آيه ٨٣.