و اين عبادت كه گفتيم نصارا نسبت به مريم مادر عيسى (ع) انجام مى‌دهند چند قسم است: بعضى از آنها نمازى است مشتمل بر دعا و ثنا و استغاثه و استشفاء، و بعضى از آنها عبارتست از روزه‌اى كه آن را نسبت مى‌دهند به خود مريم و به نام وى نيز ناميده مى‌شود، همه اين عبادات توأم با خضوع و خشوع در برابر صورت و مجسمه و بلكه صورت خيالى مريم انجام مى‌شود، در حالتى كه معتقدند به اينكه مريم داراى سلطنتى است غيبى كه با داشتن اين قدرت مى‌تواند (البته به اعتقاد آنان) خودش و بدون وساطت فرزندش نسبت به امور دنيا و آخرت مردم نفع و ضرر برساند. و تصريح كرده‌اند به اينكه پرستش مريم واجب است، و ليكن در عين حال از هيچ يك از فرق آنها ديده نشده كه كلمه اله را بر مريم اطلاق كنند، بلكه همه از مريم تعبير مى‌كنند به مادر اله و بعضى از فرقشان تصريح دارند به اينكه اين اطلاق (مادر اله) اطلاق مجازى و از باب مبالغه در تعظيم نيست بلكه اطلاقى است حقيقى.

قرآن كريم هم در اين باره فرموده: نصارا مريم و فرزندش را دو اله (معبود) براى خود گرفته‌اند. و اين نسبتى كه قرآن به آنان داده منافات با اين جهت كه گفتيم آنان مريم را اله نخوانده‌اند ندارد، زيرا گفتيم عملا با مريم هم بطور قطع معامله اله مى‌كنند، اگر چه اين اسم را بر او اطلاق ننمايند، قرآن در آيه ديگرى فرموده كه مسيحيان گفته‌اند: بدرستى خداوند همان مسيح يعنى عيسى بن مريم است. و اين خود معناى ديگرى است، رسول خدا ٦ آيه‌(اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ) را چنين تفسير فرموده كه: اهل كتاب در حلال و حرام و خلاصه در عمل، پيروى احبار و رهبان خود را كرده‌اند و عملا با آنان معامله ارباب نموده‌اند، گر چه آنان را ارباب نخوانند.

و اولين نص صريحى كه من از علماى نصارا راجع به اين مطلب كه نصارا در حقيقت مريم را مى‌پرستيدند ديدم، عبارتى بود كه در كتاب السواعى از كتابهاى روم ارتودكس‌[١] به چشمم خورد و من (صاحب منار) در ايامى كه داشتم به كتاب خانه آشنا مى‌شدم در ديرى كه به دير تلميد ناميده مى‌شد به اين كتاب دست يافتم، طوايف كاتوليك هم تصريح به اين معنا دارند و به آن افتخار هم مى‌كنند، جزويت هم در بيروت در شماره نهم از سال هفتم مجله خود

[١] ارتودكس- كاتوليك- پروتستان- عبارتند از سه فرقه مسيحيت.