ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٦٨ - بيزارى جستن شيطان و هر متبوع ديگرى از پيروان خود، در روز قيامت

از ستمگران بوديد و ستم شما جز از ناحيه خودتان نبود لذا عذاب دردناك حق شما است.

باز از ظاهر كلام بر مى‌آيد كه جمله‌(ما أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ) كنايه از اين است كه ميان من و تابعينم رابطه‌اى نبوده است، چنان كه خداوند اين مطلب را در چند جاى ديگر اشاره مى‌كند، از آن جمله مثلا مى‌فرمايد:(لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ وَ ضَلَّ عَنْكُمْ ما كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ)،[١] و نيز مى‌فرمايد:(فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ وَ قالَ شُرَكاؤُهُمْ ما كُنْتُمْ إِيَّانا تَعْبُدُونَ)[٢].

آرى اگر جمله مذكور را كنايه نگيريم، جمله دومى آن زيادى خواهد بود، چون در موقف قيامت ميان شيطان و مريدانش اين بحث نيست كه شيطان گله كند كه چرا مرا نجات نمى‌دهيد، و پيروانش هم چنين توهمى كه بتوانند او را نجات دهند ندارند، شيطان هم اينچنين توهم و توقعى ندارد، مقام هم چنين مقامى نيست كه چنين توهمى در بين بيايد، پس همانطور كه گفتيم، دو جمله مزبور كنايه است از اينكه ميان من و شما رابطه‌اى نيست، نه پندار دنيائيتان كه من متبوع شما بودم امروز به درد شما مى‌خورد، و نه اينكه شما تابع من بوديد به درد من مى‌خورد، من از شرك شما بيزارم، يعنى من شريك خداى تعالى نيستم، و اگر از شما بيزارى مى‌جويم براى اين است كه شما ستمكار بوديد، و به خود ستم كرديد، و ستمكاران امروز در عذاب دردناك هستند، و ديگر مجوزى براى حمايت از آنان، و نزديكى به آنان نيست.

در اين سياق به طورى كه ملاحظه مى‌كنيد شاهد بر اين است كه تابعين شيطان در آن روز، وى را به باد ملامت مى‌گيرند، كه تو اين مصيبت‌ها را بر سر ما آوردى، حال بيا با ما شركت كن، او هم در پاسخ مى‌گويد ميان من و شما رابطه‌اى نيست، و ملامت شما، همه به خودتان بر مى‌گردد، و من نمى‌توانم با شما تماس بگيرم و نزديك شما شوم، زيرا من از عذاب دردناكى كه براى ستمكاران آماده شده است مى‌ترسم، و شما هم از آنان هستيد، بنا بر اين آيه مورد بحث، معانى نزديك به معناى آيه‌(كَمَثَلِ الشَّيْطانِ إِذْ قالَ لِلْإِنْسانِ اكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قالَ إِنِّي بَرِي‌ءٌ مِنْكَ إِنِّي أَخافُ اللَّهَ رَبَّ الْعالَمِينَ).[٣]

[١] ميان شما و آنها جدايى افتاد، و آنچه را خداى خود مى‌پنداشتيد، نمى‌بينيد. سوره انعام، آيه ٩٤.

[٢] رابطه ميان بندگان و خدايان را قطع كرديم و شريك‌هايى كه براى خدا قرار داده بودند، به ايشان گفتند شما ما را پرستش نمى‌كرديد. سوره يونس، آيه ٢٨.

[٣]( اين منافقين) مانند شيطان هستند كه به انسان گفت به خدا كافر شو، وقتى كه كافر شد، به او گفت من از تو بيزارم چون من از عقاب پروردگار عالميان سخت مى‌ترسم. سوره حشر، آيه ١٦.