معناى كلمه عوض است، چون عوض در معنايش اين نكته خوابيده كه آنچه مى‌گيرى در مقابل آنچه مى‌دهى ملك تو گردد، ولى تبديل گاهى تغييرى را افاده مى‌كند كه بدلش به آدمى بر نگردد، مانند آيه (فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ‌)- آنهايى كه ستمگر بودند حرف را به غير آنچه دستور يافته بودند تبديل كردند تا آنجا كه مى‌فرمايد: (فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما) سمعه ...- پس هر كس آن را بعد از آنكه شنيد تبديل كند ... ، و نيز خداى تعالى فرموده:

(وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ) و نيز فرموده:(وَ بَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ) و نيز فرموده:(ثُمَّ بَدَّلْنا مَكانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ)، اين بود كلام مورد حاجت ما از راغب.[١] پس تبديل بمعناى تغيير، مخالف با تبديل به معناى معروفش است، زيرا در تبديل به معنى تغيير مفعول اول ماخوذ و مطلوب است بخلاف تبديل به معناى معروف، پس در جمله‌(وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ) معنا اين است كه ما آيه دومى را بجاى آيه اولى بگذاريم و آن را باقى بداريم، چون مطلوب است.

و جمله‌(وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ) كنايه از اين است كه حق هيچوقت از مورد خود تجاوز نمى‌كند، و آن آيه‌اى كه خدا نازل مى‌كند سزاوار و شايسته به نازل شدن است، و خدا از اينان كه اعتراض مى‌كنند داناتر است به آنچه كه نازل مى‌كند، بنا بر اين، جمله مورد بحث جمله حاليه است.

و اينكه فرمود:(قالُوا إِنَّما أَنْتَ مُفْتَرٍ) نقل كلامى است كه مشركين به رسول خدا ٦ گفته و او را متهم كرده بودند به اينكه تو از دروغ به خدا افتراء بسته‌اى، چون عوض كردن حرف و تبديل كردن يك آيه بعد از آنكه آمده است از ساحت پروردگار بدور است.

مشركين در اين سخن خود تاكيد هم داشته‌اند، زيرا با اينكه مى‌توانستند بگويند تو در اين تبديل آيه، افتراء بسته‌اى چنين نگفتند، بلكه بصورت اسم فاعل كه دلالت بر دوام و استمرار دارد اداء كرده گفتند: تو افتراء زنى ، تازه همين مطلب را باز طور ديگرى گفتند، يعنى با آوردن كلمه انما فهماندند كه جز افتراء زدن كار ديگرى ندارى، و باز براى بيشتر تاكيد كردن مطلب، گفتار خود را بصورت جمله اسميه آورده و او را مفترى خواندند، و منظورشان اين بود كه او را در خصوص مساله تبديل آيه، مفترى جلوه دهند، آن وقت از آنجايى كه خود آن جناب هميشه گوشزد كرده بود كه تمامى آيات قرآنش از ناحيه خدا

[١] مفردات راغب، ماده بدل .