ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٨٢ - بيان اينكه مراد از سبعا من المثاني سوره حمد است و اشاره به وجوهى كه در باره اين تعبير گفته شده است

سوره حمد كه بعضى از قرآن است بعضى از مثانى است، نه همه آن.

و ظاهرا مثانى جمع مثنيه - به فتح ميم- يعنى اسم مفعول از ماده ثنى باشد كه به معناى عطف و برگرداندن باشد، هم چنان كه در جاى ديگر قرآن آمده:(يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ)[١] و آيات قرآنى را از اين رو مثانى ناميده كه بعضى مفسر بعضى ديگر است و وضع آن ديگرى را روشن مى‌كند، و هر يك به بقيه نظر و انعطاف دارد، هم چنان كه جمله‌( كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ‌) اشاره به اين معنا دارد، براى اينكه هم آن را متشابه خوانده كه معنايش شباهت بعضى آيات آن با بعضى ديگر است، و هم مثانى ناميده.

و در كلام رسول خدا ٦ نيز آمده كه در صفت قرآن فرموده: بعضى از آن بعضى ديگر را تصديق مى‌كند . و همچنين از على (ع) نقل شده كه فرموده است: قرآن بعضى آياتش ناطق به حال بعضى ديگر، و بعضى از آن شاهد بر بعضى ديگر است .

ممكن هم است كلمه مذكور را جمع مثنى به معنى مكرر بگيريم، كه باز كنايه از اين مى‌شود كه بعضى از آياتش بعضى ديگر را بيان مى‌كند.

به نظر مى‌رسد آنچه كه در معناى كلمه مثانى گفته شد كافى باشد، و ديگر حاجتى نباشد به اينكه معناهايى كه ديگران از قبيل كشاف و حواشى آن، مجمع البيان، روح المعانى و غير اينها نقل كرده‌اند ايراد كنيم، ليكن اسمى از آنها مى‌بريم: مثلا بعضى‌[٢] گفته‌اند: از تثنيه و يا از ثنى گرفته شده، كه به معناى تكرار و اعاده است، و از اين رو آيات قرآنى مثانى ناميده مى‌شود كه مطالب در آن تكرار شده است. بعضى‌[٣] ديگر گفته‌اند: اگر فاتحة الكتاب، مثانى ناميده شده بدين جهت است كه در هر نماز دو بار بايد خوانده شود، و يا براى اين است كه در هر ركعتى با خواندن سوره‌اى ديگر دو تا مى‌شود، و[٤] يا بدين جهت است كه بيشتر كلماتش مانند رحمان و رحيم و اياك و صراط

[١] سينه‌هاى خود را خم مى‌كنند كه ديده نشوند، سوره هود، آيه ٥.

[٢] الكشاف، ج ٢، ص ٥٨٧.

[٣] ( ٣، ٤) مجمع البيان، ج ٦، ص ٣٤٥، ط تهران.

[٤] ( ٣، ٤) مجمع البيان، ج ٦، ص ٣٤٥، ط تهران.