این است خلاصه نظر دانشمندان مادی تحولی ، و این نظر گذشته از دو اشکال‌ اساسی که در مقاله گذشته وارد کردیم ( . ١ اشکال لزوم ایده‌آلیسم ٢.
اشکال عدم انطباق خواص ماده به مورد ادراک ) اشکال سومی نیز دارد و آن‌ این است که

&gt حرکت تکاملی دارند ( اصل تغییر ) و این اشیاء متغیر متحول همه با یکدیگر مرتبط و در یکدیگر مؤثرند ( اصل تأثیر متقابل ) . اشیاء را به دو نحو می‌توان مطالعه کرد : یکی در حال سکون و جدا جدا و دیگر در حال تغییر و ارتباط ، پس مفاهیمی که از اشیاء خارجی در ذهن ما نقش می‌بندد به دو نحو ممکن است صورت بگیرد . صحیح‌ترین طرز تفکر که همان طرز تفکر دیالکتیکی است این است که هر شیئی را در حال " حرکت تکاملی " ( نه در حال سکون و جمود ) و در حال‌ " ارتباط " با سایر اجزاء طبیعت ( نه مستقل و جدا ) مطالعه کند . و از طرفی معلوم است هر مفهومی هنگامی حقیقت است که با واقعیت‌ خارجی " نظیر " باشد و چون واقعیتهای خارجی در حال تکامل و همه با هم‌ مرتبط و در یکدیگر مؤثرند مفاهیم ذهنی ما نیز اگر بخواهند حقیقت باشند باید متحرک و متغیر و در یکدیگر مؤثر باشند و الا حقیقت نبوده خطا و غلط خواهند بود . منطق قدیم ، جامد ( استاتیک ) static بود اما منطق دیالکتیک ، متحرک‌ ( دینامیک ) dynamic است و عیب اساسی منطق قدیم که پایه متافیزیک‌ است دو چیز بود : یکی اینکه اشیاء را در حال جمود و سکون مطالعه می‌کرد ( اصل سکون ) و لهذا مفاهیمی که از اشیاء داشت ساکن و بی‌حرکت بود . دیگر اینکه اشیاء را از یکدیگر مستقل و جدا جدا مطالعه می‌کرد ( اصل‌ جدایی ) بین هر شی‌ء و سایر اشیاء دیوار و حائلی قائل بود و لهذا هر مفهوم‌ برایش مستقل و از سایر مفاهیم جدا بود و مفاهیم در یکدیگر مؤثر نبودند . اما برای کسی که با منطق دیالکتیک فکر می‌کند ، مفاهیم همواره متحرک و در یکدیگر مؤثرند . نتیجه اینکه مفاهیم در منطق جامد همواره جامد و بی‌حرکت و از یکدیگر مستقل و جدا بود ، پس حقیقت نبود ، زیرا با واقعیت خارجی " نظیر " نبود و اما &gt