اصول فلسفه و روش رئالیسم 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤١
استدلال باشند و اگر طرف به هیچ اصلی اذعان نداشته باشد و برای هر مقدمه دلیل بخواهد ، تا بینهایت پیش خواهد رفت و قهرا حصول نتیجه غیر میسر خواهد بود . یکی از مادیین در مقام رد سفسطه ایدهآلیستها ، برای اثبات وجود عالم خارج ، به فرضیه لاپلاس و اینکه زمین از خورشید جدا شده و سالها در حال التهاب بوده و پس از میلیونها سال موجودات زنده و از آن جمله انسانها و از آن جمله شخص ایده آلیست که همه چیز را ذهنی میداند [ پدید آمدهاند ] متمسک شده و این را استدلال قاطعی در رد سفسطه ایده آلیستها پنداشته است . واضح است که اینگونه استدلالات در رد کسی که خورشید و زمین و انسانهای روی زمین و بالاخره همه جهان را صور ذهنی و بیواقعیت میداند و اساسا علم و فلسفه را بیمعنی میشمارد چقدر بیهوده است . در متن این مقاله که کیفیت وقوع خطا بررسی شده منظور اقامه دلیل بر رد مدعای سوفسطائیان نیست بلکه منظور جواب شبههای است ( شبهه ٢ از شبهات مقاله ٢ ) که درباب کاشفیت علم و خطای قوای ادراکی ایراد نمودهاند . در متن این مقاله بررسی شده که هیچ علمی بیمکشوف نیست و هیچگاه قوای ادراک کننده در کار خود اشتباه نمیکنند ، منشأ وقوع خطاها و اشتباهات چیز دیگری است که شرح داده شده است .
. ٢ میزان تشخیص حقیقت از خطا چیست ؟
از یک سلسله حقایق مسلمه که ذهن ما آنها را در کمال بداهت و روشنی مییابد بگذریم به مسائل دیگری برمیخوریم که بر ما روشن نیست و باید آنها را از طریق فکری و استدلالی کشف کنیم و همچنانکه وجود یک سلسله حقایق مسلمه بر ما مسلم است این مطلب نیز مسلم است که بشر گاهی در کوششهای علمی و استدلالی خود خطا میکند و به غلط میافتد . پس باید دید وسیلهای برای تشخیص صحیح از سقیم و حقیقت از خطا هست یا نه ، و آن وسیله چیست ؟ مقیاس و معیار تشخیص حقیقت از خطا " منطق " نامیده میشود . معروفترین و شاید قدیمیترین اسلوبهای منطقی همان است که ارسطو موفق به جمع و تدوین آنها شده . در تحول جدید اروپا منطق ارسطو مورد اعتراض و انتقاد دانشمندان قرار گرفته