تحول ( درست دقت شود ) ندارند ، پس این‌گونه پدیده‌های نفسانی نیز مادی‌ نخواهند بود .
و نیز این سخن را در مورد یک دسته دیگر از ادراکات ( مدرکات کلیه‌ عقلیه به اصطلاح فلسفه ) نیز می‌توان اجرا کرد ، زیرا معانی که با یک‌ سلسله اوصاف و خواصی مقارنند که در ماده ، ممتنع‌الوقوع هستند اگرچه در عین حال به ماده به نحوی انطباق دارند ( مانند مفهوم انسان کلی که به هر انسان خارجی صادق است ، با اینهمه در ماده ، انسانی که به هر انسان قابل‌ تطبیق باشد نداریم زیرا هر انسان که در خارج می‌باشد شخصی است که به غیر خود قابل تطبیق نیست ) .

&gt اتفاق همه علما حتی علمای حسی است که در ادراک کمیات متصله ، ذهن‌ بدون دخالت و فعالیت نیست . ب . منشأ اصلی تصور خط و سطح و دایره و غیره را چه عقل بدانیم و چه‌ حس ( نزاع بالا ) شکی نیست که این امور با خواص و کیفیاتی که ما ادراک‌ می‌کنیم در طبیعت مادی وجود ندارد ولی البته نه از این جهت که راسیونالیستهای اروپا می‌گفتند که خط و سطح مثلا یک بعدی و دو بعدی هستند و آنچه در طبیعت وجود دارد جسم سه بعدی است ، بلکه از جهت اینکه آنچه‌ در طبیعت مادی وجود دارد ( اعم از ماده مغزی و ماده خارجی ) منقسم و دارای اجزاء و مفاصل است و این امور در ظرف ادراک ما صاف و یکپارچه و یکنواخت وجود دارند ، مثلا ما فصل مشترک دو سطح مکعب را به صورت خط ، و حد فاصل یک جسم را از فضای خارج به صورت سطح و رسم حاصل از حرکت‌ پایه پرگار را به صورت دایره ادراک می‌کنیم و حال آنکه از روی قرائن‌ قطعی علمی می‌دانیم که در فضای مادی ، خط و سطح و دایره با این کیفیت‌ وجود ندارد ، بلکه درباره دایره می‌توان گفت اصلا در طبیعت وجود ندارد ، پس این امور با این خواص معینی که در ذهن ما دارند مادی نیستند و ذهن‌ آنها را در فضای دیگری که " فضای ذهن " یا " فضای هندسی " می‌توان‌ نامید و با فضای مادی متفاوت است ، رسم می‌کند . ما در مسائل هندسی در ذهن خود خطوط و اشکالی رسم می‌کنیم و بر روی آنها احکام ثابت قطعی صادر می‌کنیم ، مثلا در ذهن خود دایره یا مثلث رسم‌ می‌کنیم و ذهن ما احکام مخصوص دوایر و مثلثات را با کمال قطعیت و یقین‌ صادر می‌کند ( ریاضیات قطعی‌ترین علوم به شمار آمده ) و حال آنکه در طبیعت مادی ، این احکام بلاموضوع هستند . &gt