. ٣ آیا ممکن است یک چیز هم حقیقت بوده باشد و هم خطا ؟ . ٤ آیا حقیقت موقت است یا دائمی ؟ . ٥ آیا حقیقت قابل تحول و تکامل است ؟ . ٦ چرا حقیقت حاصل از تجربه غیر یقینی است ؟ . ٧ آیا حقیقت ، مطلق است یا نسبی ؟

. ١ آیا حقیقت فی‌الجمله وجود دارد ؟

حقیقی بودن و مطابق با واقع بودن ادراکات انسان ( فی الجمله ) بدیهی‌ است ، یعنی اینکه " همه معلومات بشر - علی‌رغم ادعای ایده آلیستها - صد در صد خطا و موهوم نیست " بر همه کس در نهایت وضوح هویداست و احتیاج‌ به استدلال ندارد بلکه استدلال بر این مطلب محال و غیر ممکن است . یک سلسله حقایق مسلمه یا بدیهیات - که در مقاله ٢ آنها را " فطریات‌ " نامیدیم - در ذهن هر کسی حتی خود سوفسطائیان موجود است و خود آنها نیز در حاق ذهن به آنها اعتراف دارند . سوفسطائی واقعی - یعنی کسی که‌ نسبت به همه چیز مردد یا منکر باشد - یافت نمی‌شود . سوفسطائیان و ایده‌آلیستها وقوع خطا را از حس و عقل دلیل بر مدعای خود قرار داده‌اند و ما در جواب شبهه ٢ از مقاله ٢ گفتیم که خود همین پی بردن‌ به خطا دلیل بر این است که یک سلسله حقایق مسلمه در نزد ما هست که‌ آنها را معیار و مقیاس قرار داده‌ایم و از روی آنها به خطاهایی پی‌ برده‌ایم و الا پی بردن به خطا معنی نداشت زیرا با یک غلط نمی‌توان غلط دیگری را تصحیح کرد . غرض از این بیان تنبیه و توجه دادن هر کس است به فطریات خود نه‌ استدلال و اقامه برهان بر مدعا ، زیرا همچنانکه دانشمندان گفته‌اند اگر کسی‌ منکر جمیع اصول و حقایق مسلمه بشود ( البته به زبان ) استدلال و اقامه‌ برهان برای محکوم کردن او بی‌فایده است زیرا هر استدلالی متکی به مقدماتی‌ خواهد بود و آن مقدمات یا خود بی‌نیاز از استدلال‌اند یا آنکه بالاخره متکی‌ به اصول و مقدماتی خواهند بود که بی‌نیاز از