چنانکه ما در خواص و احکام اشیاء گاهی دچار خطا یا تردید می‌شویم ، مثلا می‌گوییم فلان ترکیب فلان طعم را ندارد ( با جزم یا تردید ) در صورتی که‌ داشته یا بالعکس ، همچنان گاهی در اصل بود و نبود اشیاء مبتلا به خطا یا جهل می‌شویم ،

&gt نظری است و از قلمرو حس و تجربه بیرون است قابل بحث و تحقیق‌ نمی‌دانند کاری نیست . رد عقیده این دسته از دانشمندان و بیان اینکه‌ اسلوب برهان و قیاس عقلی ، مفید و معتبر است و مسائل فلسفه اولی قابل‌ تحقیق است ، در ضمن مقاله دیگری از این سلسله مقالات خواهد آمد . در این مقاله گفتگو با کسانی است که نفیا یا اثباتا به بحث در مسائل‌ این فلسفه می‌پردازند . گفتگو با ماتریالیستها ( materialist ) و طرفداران‌ ماتریالیسم دیالکتیک ( dialectic materialism ) است که در مسائل این‌ فلسفه نظری اظهار نظر می‌کنند بدون آنکه این مسائل را از مسائل مربوط به‌ علوم تفکیک کنند . و عجب این است که این دانشمندان در عین اینکه به نفی یا اثبات‌ مسائلی که گواهی از حس و علوم حسی ندارد می‌پردازند خود را همه جا تابع‌ منطق حس و تجربه معرفی می‌کنند . خواننده محترم باید از حالا متوجه باشد و بعدا در مقالات بعدی برایش‌ محقق خواهد گشت که فلسفه مادی و آخرین سیستم آن " ماتریالیسم دیالکتیک‌ " یک فلسفه نظری است نه یک فلسفه حسی و تجربی . البته در اروپا برخی از دانشمندان بوده‌اند که طرفدار فلسفه حسی بوده‌اند ولی فلسفه آنها نه مادی است و نه الهی ، زیرا فلسفه حسی آنها قهرا محدود بوده به مسائل مربوط به علوم حسی ، و طبق منطق حسی خود ناچار درباره کنه‌ وجود سکوت کرده‌اند . بارزترین فلسفه‌های حسی همان فلسفه پوزیتیویسم ( Positivism ) اگوست‌ کنت است که در بالا اشاره شد ، ولی [ طرفداران ] فلسفه مادی با آخرین‌ شکل خود ( ماتریالیسم دیالکتیک ) هر چند ابتداء از جنبه تبلیغاتی دم از حس و علوم حسی می‌زنند و گاهی یک مسأله علمی را تحریف کرده گواه‌ می‌آورند ، هرگز پابند این منطق نبوده ، مسائل تعقلی و نظری فلسفه اولی را که گواهی از حس و تجربه ندارد مورد بحث قرار می‌دهند . &gt