مشاهده [١] و تجربه به ما اثبات کرده‌اند که هنگام استعمال حواس ، در نتیجه تاثیری که واقعیت ماده در سلسله اعصاب و مغز ما می‌کند عکس‌العملی مادی در ما پیدا می‌شود که با به کار انداختن حاسه پیدا شده و با از کار بازداشتن حاسه از میان می‌رود .

. ١ مادیین برای اثبات مادی بودن روح و امور روحی ( و یا فقط به منظور خلط مبحث و مرعوب کردن طرف ) موضوعاتی را از علوم مختلف - فیزیک ، فیزیولوژی ، روان‌شناسی و غیره - پیش می‌کشند که ارتباطی به مدعا ندارد و چنین وانمود می‌کنند که این مطالب دلیل قاطع بر مادی بودن روح و خواص‌ روحی است . لهذا لازم است با ذکر چند مقدمه ذهن خوانندگان محترم را به‌ اصل مطلب توجه دهیم . . ١ هر کسی بالبداهه و حضورا به وجود یک سلسله امور ذهنی که آنها را " علوم " و " ادراکات " می‌نامند اذعان دارد . وجود این امور بر انسان از وجود عالم خارج روشن‌تر است زیرا اگر فرضا کسی پیدا شود ( مانند ایده آلیستها ) در وجود جهان خارج تردید کند و ادراکات خود را یکسره‌ باطل یعنی غیر مطابق با واقع بداند ، در وجود خود این ادراکات نمی‌تواند تردید کند ، پس وجود یک سلسله امور ذهنی که هر انسانی حضورا به آنها آگاه است بدیهی است و احتیاجی به دلیل علمی یا فلسفی ندارد . . ٢ کاوشهای دانشمندان از قدیم و جدید ثابت کرده است که یک سلسله‌ عوامل مادی خاصی که در خارج از ظرف ذهن موجود است با وضع و کیفیت‌ مخصوص در پیدایش ادراکات حسی دخیل است . کیفیت و چگونگی این عوامل‌ همواره در علوم طبیعی مطرح بوده و دانشمندان هر یک به نوبه خود نظریاتی‌ داشته‌اند . در فیزیک جدید نیز مباحثی راجع به نور و صورت و غیره و اینکه امواج اتر در چه حال و چگونه به چشم وارد شده و اعصاب چشم را متأثر می‌سازد و یا امواج صوتی در چه حال و تحت چه شرایطی اعصاب گوش را متأثر می‌سازند مطرح می‌شود . ایضا کاوشهای دانشمندان ثابت کرده که سلسله اعصاب انسان و حیوان‌ مانند سایر اعضای بدن وظیفه خاصی داشته و اعمال ویژه‌ای را انجام می‌دهند ، از عوامل &gt