حقیقتی را انکار نمی‌توان کرد چنانکه با انکار وی حقیقتی را اثبات‌ نمی‌توان کرد [١] .
و نیز با تذکر مقدمه‌ای که بیان کردیم روشن می‌شود که برای ابطال مذهب‌ این طایفه ( اگر اطلاق " مذهب " به دعوی ایشان صحیح بوده باشد ) و نقض‌ ادله‌شان راههای بسیاری در دست داریم ، زیرا همینکه آنان به سخن درآمده و شروع به

. ١ بعد از این در مقالات آینده کاملا توضیح داده خواهد شد که با انکار اصل عدم تناقض هیچ حقیقتی را نمی‌توان اثبات کرد ، و نیز از اصلی که‌ دانشمندان فلسفه ماتریالیسم دیالکتیک به عنوان " اصل وحدت ضدین " تقریر می‌کنند و آن را خراب کننده اصل عدم تناقض می‌دانند مفصلا گفتگو خواهد شد . نکته‌ای که بی‌فایده نیست اینجا تذکر داده شود این است که دکارت‌ دانشمند معروف فرانسوی همینکه خواست در جمیع معلومات خود تجدید نظر نماید و طرحی از نو بریزد همه افکار خود را از محسوسات و معقولات و منقولات مورد شک و تردید قرار داد و با خود گفت شاید اینطور که من حس‌ می‌نمایم یا فکر می‌کنم یا به من گفته‌اند نباشد و همه اینها مانند آنچه در عالم خواب بر من ظاهر می‌شود خیال و اندیشه محض باشد ، چه دلیلی هست که‌ اینطور نیست ؟ پس کلیه افکار من ( حتی اصل عدم تناقض ) باطل شد و هیچ‌ اصلی برای من باقی نماند که به آن اعتماد کنم . آنگاه متوجه شد که در هر چیزی تردید کنم بالاخره خواهم گفت اندیشه است ، پس در وجود خود اندیشه‌ نمی‌توانم تردید کنم ، آنگاه همین اندیشه را دلیل بر وجود اندیشه کننده‌ قرار داد و به وجود خود مطمئن شد و گفت : " می‌اندیشم پس هستم " سپس‌ همین اصل را پایه سایر اصول قرار داد و پیش رفت . دانشمندان بعد از دکارت به این استدلال او اشکالاتی کرده‌اند که فعلا نمی‌خواهیم متعرض شویم و فعلا به ذکر یک اشکال که مناسب مطلب بالاست و ندیده‌ایم کسی توجه کرده باشد می‌پردازیم و آن اینکه اگر انسان این اصل ( اصل عدم تناقض ) را نیز مورد تردید قرار دهد نمی‌تواند آن نتیجه ( من‌ می‌اندیشم پس هستم ) را بگیرد زیرا با فرض عدم امتناع تناقض می‌تواند بگوید من می‌اندیشم و در عین حال اصلا نمی‌اندیشم ، و نیز می‌تواند بگوید من‌ هستم و در عین حال نیستم . حقیقت مطلب این است که اصل امتناع تناقض پایه جمیع علوم و ادراکات‌ است و اگر از این یک اصل فکری صرف‌نظر بشود هیچ علمی استقرار پیدا نخواهد &gt