است خطا نموده [١] و از معلوم خارج از خود تخلف نماید با اینکه تخلف‌ و اختلاف در مورد علم بسیار است ؟ اکنون ما برای روشن ساختن معنی این‌ سخن به توضیح بیشتری می‌پردازیم .
علم با تقسیم اولی منقسم است به علم تصوری و تصدیقی . " علم تصوری " علمی است که مشتمل به حکم نیست ، مانند صورت ادراکی انسان تنها ، اسب‌ تنها ، درخت تنها . " علم تصدیقی " علمی است که مشتمل به حکم بوده‌ باشد ، مانند صورت ادراکی " چهار بزرگتر از سه است " ، " امروز پس‌ از دیروز است " ، " انسان هست " ، " درخت هست " .

. ١ بزرگترین دست‌آویز سوفسطائیان برای اثبات واقعی نبودن دنیای خارج‌ و نفی مطلق ارزش معلومات ، خطای حواس است به این بیان : جمیع معلومات انسان از راه احساس به دست آمده‌اند و احساس دلیل بر وجود واقعی محسوس نیست زیرا همه کس می‌داند که حواس ما گاهی یک چیز را مختلف نشان می‌دهند ( مثال آب سرد و گرم که در متن ذکر شده ) و البته‌ ممکن نیست یک شی واقعی به‌طور مختلف وجود داشته باشد ، و گاهی یک چیز را به نحوی نشان می‌دهند که یقین داریم دروغ است ( مثال قطره باران و شعله جواله و غیره که در متن ذکر شده ) . پس معلوم می‌شود که " احساس " دلیل بر وجود واقعی محسوس نیست . و چون جمیع معلومات و اطلاعات ما راجع به دنیای خارج ، منشأ حسی دارند و از راه حس به دست آمده‌اند پس هیچیک از ادراکات و علوم ما ارزش‌ واقعی ندارند . این مغلطه از آن جهت که برای انکار یک امر بدیهی ( وجود دنیای خارج ) که ذهن هر کس حتی خود شخص مغلطه کننده به آن اذعان دارد بیان شده است‌ ارزش علمی ندارد و اگر کسی فرضا از طریق استدلال علمی نتواند جواب این‌ مغلطه را بدهد ، از آن جهت که خلاف یک امر بدیهی است ، در مغلطه‌ بودنش تردید ندارد . ولی در عین حال دانشمندان این مغلطه را بدون پاسخ نگذاشته‌اند و ما برای‌ روشن شدن ذهن خوانندگان ، به بیاناتی که دانشمندان در این زمینه کرده‌اند ، چه در مقام پاسخ به این اشکال و چه مستقلا در مقام توجیه خطای حواس ، اشاره می‌کنیم . &gt