گفتار معصومين( ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠ - ١ عبرت و چند صفت ديگر
سخن خواهيم گفت.
مرحله دوم تفكّر است كه اگر انسان بخواهد واقعاً خودسازى كند بايد مقدارى از وقت خود را در شبانهروز براى انديشه و تفكّر بگذارد. جالب اينكه آخرين قسمت بسيارى از آيات قرآن دعوت به تفكّر يا تعقّل يا تذكر است؛ گاه مىفرمايد: «إِنَّ فِى ذَلِكَ لَآيَةً لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ». [١]
و گاه مىفرمايد: «لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ». [٢]
و گاه مىفرمايد: «كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ». [٣]
از اين قبيل تعبيرات در قرآن فراوان است كه دعوت به «عقل و تعقّل» و مدح آنها كه عقل خويش را به كار مىگيرند و مذمت شديد از آنها كه فكر خود را به كار نمىاندازند كه در بيش از ٤٠ آيه از قرآن مجيد وارد شده است. [٤]
در روايات اسلامى مسأله فكر و انديشه در درجه اوّل اهميّت قرار گرفته و تعبيرات گويا و جالبى در آن ديده مىشود؛ مانند:
١. امام رضا عليه السلام مىفرمايند:
«لَيْسَ العِبادَةُ كَثْرَةَ الصَّلاةِ وَالصَّوْمِ إنَّما العِبَادَةُ التَّفَكُّرُ في أمْرِ اللَّهِ عَزّوجَلّ
؛ عبادت به زيادى نماز و روزه نيست، عبادت واقعى تفكر در كار خداوند متعال و اسرار جهان آفرينش است». [٥]
٢. مصاديق تفكّر در روايات اين چنين بيان شده است:
الف) شخصى از امام صادق عليه السلام سؤال كرد اين كه مردم از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل مىكنند كه:
«تَفَكُّرُ ساعَةٍ خَيْرٌ مِنْ قِيامِ لَيْلَةٍ
؛ يك ساعت انديشه كردن بهتر از يك شب عبادت نمودن است» منظور از آن چيست؟ و چگونه بايد تفكّر كرد؟
[١]. نحل، آيه ١١ و ٦٩
[٢]. حشر، آيه ٢١ و اعراف، آيه ١٧٦
[٣]. بقره، آيه ٢١٩ و ٢٦٦
[٤]. تفسير نمونه، ج ١٨، ذيل آيه ١٤٦ سوره سبأ
[٥]. اصول كافى، ج ٢، كتاب «الكفر و الايمان» باب التفكر