١. منّت گذاردن و آزار دادن؛ «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا لَاتُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِى يُنفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْأَخِرِ»؛ اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! صدقات خود را با منّت و آزار، باطل نسازيد، همانند كسى كه مال خود را براى نشان دادن به مردم، انفاق مى‌كند؛ و به خدا و روز واپسين، ايمان نمى‌آورد». [١]

خداوند در اين آيه دو عامل بطلان عمل را بيان كرده يكى منّت و آزار، و ديگرى ريا و كفر.

٢. «عجب» عامل نابودى آثار اعمال است كه در حديث آمده:

«العُجْبُ يَأْكُلُ الْحَسَنَاتِ كَمَا تَأْكُلُ النارُ الْحَطَبَ‌

؛ عجب حسنات انسان را مى‌خورد همان‌گونه كه آتش هيزم را از بين مى‌برد». [٢]

٣. «حسد» باعث باطل شدن اعمال مى‌شود، رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‌فرمايند:

«إيّاكُمْ والحَسَد فَانَّ الحَسَدَ يأكُلُ الحَسَناتِ كَما تأكُلُ النّارُ الحَطَبَ‌

؛ برحذر باشيد از حسد چون حسد حسنات را مى‌خورد همچنان كه آتش هيزم را مى‌خورد». [٣]

امام على عليه السلام مى‌فرمايند:

«فَاعْتَبِروا بِما كانَ مِنْ فِعْلِ اللَّهِ بإبْلِيسَ إذْ أحْبَطَ عَمَلَهُ الطَّوِيلَ وَجُهْدَهُ الجَهِيدَ، وكانَ قد عَبَد اللَّهَ سِتَّةَ آلافِ سَنَةَ؛

بنابراين از آنچه خداوند در مورد ابليس انجام داده عبرت گيرد زيرا اعمال طولانى و كوشش‌هاى فراوان او را (بر اثر تكبر) از بين برد در حالى كه او شش هزار سال خداوند را عبادت مى‌نمود ...». [٤]

خدايا ما را از شرّ حسد و حاسدان دور نگه دار.

[١]. سوره بقره، آيه ٢٦٤

[٢]. روح البيان، ج ٨، ص ٥٢٢

[٣]. بحارالانوار، ج ٧٣، ص ٢٥٥

[٤]. نهج البلاغه، خطبه ١٩٢