هرگاه خدا نعمتى به مؤمن ببخشد شكر مى‌گويد و هرگاه مصيبتى به او رسد صبر و شكيبايى مى‌كند. اما قلب وارونه قلب مشركان است همانگونه كه خداوند فرموده است: «أَفَمَنْ يَمْشِى مُكِبّاً عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى‌ أَمَّن يَمْشِى سَوِيّاً عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ»؛ آيا كسى كه به رو افتاده راه مى‌رود به هدايت نزديكتر است يا كسى كه راست قامت در صراط مستقيم گام برمى‌دارد»؟! [٢]

اما قلبى كه در آن ايمان و نفاق است، قلب كسانى است كه در برابر حق و باطل بى‌تفاوتند، اگر در محيط حق قرار گيرند تابع حق مى‌شوند و اگر در محيط باطل باشند گرايش به باطل پيدا مى‌كنند، و قلب مهر خورده قلب منافقان است.

يك نوع قلب هست كه روايات روى آن تأكيد دارند و آن «قلب سليم» است كه امام صادق عليه السلام در اين زمينه فرموده است:

«القلبُ السّليمُ الّذى يلقى‌ رَبّهُ ولَيْسَ فيه احَدٌ سِواهُ‌

؛ قلب سليم قلبى است كه خدا را ملاقات كند در حالى كه غير از او در آن نباشد». [٣]

و همان حضرت عليه السلام فرموده است:

«صَاحِبُ النِّيَّةِ الصّادِقَةِ صَاحِبُ القَلْبِ السَّلِيمِ، لأَنَّ سَلامَةَ القَلْبِ مِنْ هَواجِسِ المَذْكُوراتِ تُخْلِصُ النِّيَّةِ للَّهِ في الأُمورِ كُلِّها

؛ كسى كه نيّت صادقى دارد صاحب قلب سليم است چرا كه سلامت قلب از شرك و شك، نيّت را در همه چيز خالص مى‌كند». [٤]

برگرديم به حديث مورد بحث كه در صدر مطالب ذكر كرديم. امام على عليه السلام مى‌فرمايد: قلبت را بوسيله موعظه زنده كن، چون موعظه مانند غذايى است كه به‌

[١]. اصول كافى، ج ٢، ص ٣٠٩، باب فى ظلمة قلب المنافق‌

[٢]. سوره ملك، آيه ٢٢

[٣]. بحارالانوار، ج ٧٠، ص ٥٩

[٤]. نوادر الرّاوندى، به نقل از ميزان الحكمه، ج ٨، ص ٢٢١