گفتار معصومين( ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٩ - ٢٤ ضمير پنهان و آشكار و خودشناسى
٢٤: ضمير پنهان و آشكار و خودشناسى
حضرت على عليه السلام مىفرمايند:
«ما أَضْمَرَ أَحَدٌ شيئاً إِلّا ظَهَرَ فِي فَلَتاتِ لِسانِهِ، وَصَفَحاتِ وَجْهِهِ
؛ كسى چيزى را در دل پنهان نمىكند مگر اينكه در سخنانى كه از دهان او مىپرد و در چهره و قيافهاش آشكار مىگردد». [١]
روانشناسان معتقدند كه بشر داراى دو نيروى مختلف است يكى ضمير پنهان و ديگرى ضمير آشكار كه دستگاه خودآگاه و ناخودآگاه است. دستگاه خودآگاه همان دستگاه عقل است كه انسان با تفكّر كارى را انجام مىدهد كه آن ضمير آشكار است؛ اما دستگاه ناخودآگاه، همان ضمير باطنى است، در درون انسان يك نوع معرفت وجود دارد كه خود انسان به آن توجّه ندارد و بخش مهم دستگاه شعور انسان همين ضمير پنهان و ناخودآگاه است.
شعور انسان را تشبيه مىكنند به قطعه يخ شناور در آب كه حدود نُه دهم آن زير آب است و يك دهم آن روى آب، ضمير آگاه انسان آن خرد و دانش معمول انسان است، مثل آن مقدار يخى كه از آب بيرون است و ضمير پنهان انسان كه همان نيّت و باطن انسان است، مثل آن مقدار يخى است كه در آب پنهان است
[١]. نهجالبلاغه، حكمت ٢٦