اختيار فرزندش على بن ابراهيم قمى قرار گرفت و كلينى به حد وافر از كتابخانه او بهره ياب شد. ٦. تا آن جا كه تاريخ صحيح نشان مى دهد، مرحوم كلينى كتاب خود را در بغداد به معرض روايت نهاده است. شيخ طوسى در مشيخه تهذيب ص ٢٩ و مشيخه استبصار، ج ٤، ص ٣١٠ مى نويسد: «من روايات كافى را به توسط اساتيد خودم از شاگردان كلينى روايت مى كنم و آنان به سال ٣٢٧ هجرى در بغداد، باب كوفه، درب سلسله (بازار زنجير) تأليفات كلينى و از جمله احاديث كافى را سماعا و اجازة از خودش روايت كرده اند». شمار شاگردان كلينى كه ادعاى آنان مسموع است و دليل قطعى و سند موثقى بر روايت آنان در دست مى باشد بسيار اندك است و همه آنان ساكن بغداد و نواحى آن بوده اند، مانند ابن قولويه قمى (ت ٣٦٨) ابو غالب زرارى (ت ٢٦٨) تلعكبرى (ت ٣٨٥) ابن ابى رافع صميرى، ابوالحسن ابن داود قمى (ت ٣٦٨) و ابوالحسن احمد بن على بن سعيد الكوفى، و بدين علت شمار شاگردان او معدود است. وى يك سال بعد از عرضه كتاب كافى مرحوم شد و علاقه مندان كوفه و قم و ساير مشتاقان حديث موفق به درك حضورش نشدند و به همين علت بود كه شاگردانش فرصت نيافتند تا همه اجزاء كافى را بر او قرائت نمايند و لذا همه آنان با صراحت اعلام كرده اند كه قسمتى از كتاب كافى را بعد از سماع و قرائت بر مؤلف روايت مى كنند و مابقى را با اجازه او و مناوله نسخه ها، روايت مى كنند. [١] حتى محمد بن ابراهيم نعمانى كه مى گويند «كاتب كلينى» بوده است قسمتى را با سماع و قرائت و قسمت ديگر را با مناوله و اجازه روايت مى نمايد و لذا در كتاب غيبت كه فصلى از كتاب حجت كافى را در بردارد. ١٧ نوبت «اخبرنا محمد بن يعقوب» مى گويد و سى نوبت «حدثنا محمد بن يعقوب». ٧. صفدى در الوافى بالوفيات مى نويسد: ابو جعفر كلينى اهل رى بود. ساكن بغداد

[١] كيهان فرهنگى، ص ٣٤، ستون ٣.[٢] ر.ك: معجم رجال الحديث، ج ١، ص ٣٤.[٣] كيهان فرهنگى، ص ٣٥، ستون ٣.[٤] كيهان فرهنگى، ص ٣٦، ستون ١.[٥] كيهان فرهنگى، ص ٣٥، ستون ٢.[٦] ر.ك: مرآة علامه مجلسى، ج ٨، ص ١١٢؛ درايه شهيد، ص ٢٩؛ وجيزه شيخ بهايى، ص ٨ .[٧] ر.ك: صحيح الكافى، حديث ٧٣؛ بحار الأنوار مجلسى، ج ٢٣، ص ٢٥ ـ ٢٨.[٨] ر.ك: بحار الأنوار، ج ٩٥، ص ٢٩.[٩] ر.ك: مهج الدعوات، ص ٤٤٤؛ مفاتيح الجنان، ص ٢٩٩؛ بحار الأنوار، ج ٦٦، ص ٤٧٦.[١٠] كيهان فرهنگى، ص ٣٥، ستون ٣.[١١] رك: معرفة الحديث، ص ٤٢ ٤٤.[١٢] ر.ك: تهذيب التهذيب، ابن حجر، ج ٣، ص ١٥؛ معرفة الحديث، ص ٤٤.[١٣] ر.ك: تصحيح النظر فى توضيح نخبة الفكر .[١٤] احاديث عدديه در كتب كافى، ج ٤، ص ٧٨، فقيه من لا يحضره الفقيه، ج ٢، ص ١٧٠، كتاب خصال، ج ٢، ص ٥٢٧ و ص ٦٠٢، كتاب اقبال الأعمال، ص تا ٠١٦، كتاب وسائل الشيعه، ابواب هلال ماه رمضان، روايت شده است.[١٥] ر.ك: اقبال الاعمال، ص ٥ .[١٦] كيهان فرهنگى، ص ٣٥، ستون ١.[١٧] ر.ك: رجال شيخ طوسى، ص ٤٤٢؛ منتظم ابن جوزى، ج ٦، ص ٣٣٧؛ تذكرة الحفاظ، ذهبى، ص ٨٤٠ .[١٨] كيهان فرهنگى، ص ٣٥، ستون ٢.[١٩] ر.ك: معجم رجال الحديث، ترجمه كلينى.[٢٠] ر.ك: رجال نجاشى ترجمه كلينى.[٢١] ر.ك: مشيخه تهذيب، ص ٢٩؛ استبصار، ج ٤، ص ٣١٠، فهرست ابو غالب زرارى، ص ٧٨.[٢٢] ر.ك: غيبت نعمانى، ص ٢٤٩.