ط) و به مسجد محل رفت و جزوه هاى كافى را روى زمين چيد. در مورد شش مطلب اخير اين نكته بايد گفته شود كه كلينى در اصل، از مردم رى بوده است و در اواخر عمر به بغداد سفر كرده است، اين سفر مسلم است ولى علت و خصوصيات آن و مسير سفر روشن نيست، وقايع بعد از ورود به بغداد نيز، آن چنان معلوم نيست. ى) چون جامع مذهبى شيعه را عوض آن كه در قم مهد تشيع عرضه كند، در مركز اهل سنت عرضه كرد لذا فقط چند تن معدود قدر او را شناختند و به استماع كتاب او پرداختند. يا) شايد هم بدين علّت بود كه نوجوان بودند و زبانشان كوتاه. يب) در هر حال ديگران او را نديده و نشناختند و با كتاب او فقط سال ها پس از مرگش آشنا شدند. در مورد سه نكته اخير بايد گفت كه شاگردان ثقة الاسلام كلينى كه از او روايت كرده اند، بسيار مى باشند. در مقدمه كتاب كافى نام ١٥ نفر از ايشان را ذكر كرده اند [١] كه نام مشاهير ايشان را در اينجا مى آوريم: ١. ابوغالب زرارى احمد بن محمد بن محمد بن سليمان [٢] (٢٨٥ـ ٣٦٨)، در مصاحبه آمده است كه هنگامى كه شيخ كلينى در بغداد كافى را عرضه مى كند تنها دو سال از عمر شريفش باقى مانده بود، وفات مرحوم كلينى در سال ٣٢٨ يا ٣٢٩ رخ داده است بنابراين هنگام عرضه كافى به نظر ايشان سال ٣٢٦ يا ٣٢٧ مى باشد، در اين سال ابوغالب زرارى ٤١ يا ٤٢ سال داشته و به هيچ وجه نوجوان نبوده است. ٢. ابوالقاسم جعفر بن محمد بن قولويه [٣] (م ٣٦٩)، اين شخصيت كه از دانشمندان

[١] كافى، ج ١، مقدمه از حسين على محفوظ، متن از محمد بن يعقوب كلينى، دار الكتب الاسلاميه، تهران، ١٣٧٤ش، ص ٢٤ مقدمه.[٢] رجال نجاشى، ص ٦١؛ فهرست شيخ طوسى، ص ٤٠؛ رجال شيخ طوسى، ص ٤٣٣؛ معجم رجال الحديث، ج ٢، ص ٢٨٠ و خصوصا رساله ابوغالب زرارى در احوال آل اعين (و تكميل آن از حسين بن عبيداللّه غضائرى)، چاپ شده به وسيله سيدمحمدعلى ابطحى همراه با شرح آن، ص ٣٩، ٧٧، ١٠٢.[٣] رجال نجاشى، ص ٨٩ ؛ رجال شيخ طوسى، ص ٤٥٨؛ فهرست شيخ طوسى، ص ٧٧؛ معجم رجال الحديث، ج ٤، ص ١٠٦.