٤. ابو عبداللّه محمد بن ابراهيم بن جعفر نعمانى، ٥. ابوالمفضل محمد بن عبداللّه شيبانى، ٦. محمد بن محمد بن عاصم كلينى، ٧. محمد بن على ماجيلويه، ٨. ابو عبداللّه محمد بن احمد بن عبداللّه صفوانى و... . شيخ كلينى در سال ٣٢٩ ق، در بغداد بدرود حيات گفت و در باب كوفه مدفون گرديد. {-٣-}

شروح «الكافى»

يكى از محورهاى عمده تلاش دانشمندان شيعه در حوزه حديث، شرح و حاشيه بر كتاب هاى حديثى است. اين حركت، كه به طور عمده از اوايل قرن يازدهم هجرى با ظهور اخباريگرى آغاز شد، در قرن هاى بعد نيز ادامه داشت و دانشمندان شيعه در توجه به كتب مذهبى نقلى همچنان اهتمام مى ورزيدند. برخى از دانشمندان به شرح كامل يك يا چند جامع حديثى پرداخته اند. برخى نيز بخشى از اين كتب گرانسنگ حديثى را شرح داده اند. با توجه به جايگاه بلند چهار كتاب حديث متقدم، از جمله الكافى شيخ كلينى، در بين شيعيان، دانشمندان شيعه بر تمام يا بخشى از اين كتاب ها شرح و حاشيه بسيارى نگاشته اند كه به ذكر آنها مى پردازيم: از جمله شروح و حواشى نگارش يافته بر الكافى موارد زير را مى توان ذكر كرد: الدر المنظوم من كلام المعصوم از شيخ على سبط شهيد (م١١٠٤ق). شرح كتاب اصول الكافى است كه شرح كتاب عقل و كتاب علم آن به اتمام رسيده است و در

[١] ر. ك: معالم العلماء، ص ٩٩؛ أعيان الشيعة، ج١، ص ٩٩؛ قاموس الرجال، ج ٨، ص ٤٣٧ ٤٤٠؛ معجم رجال الحديث، ج ١٨، ص ٥٠، شماره ١٢٠٣٨؛ روضات الجنات، ج ٦، ص ١٠٨؛ رياض العلماء، ج ٥، ص ١٩٩؛ جامع الرواة، ج ٢، ص ٢١٨؛ مجمع الرجال، ج ٦، ص٧٤؛ الكامل فى التاريخ، ج ٨، ص٣٦٤؛ رجال الطوسى، ص ٤٣٩، شماره ٢٧؛ فهرست الطوسى، ص١٣٥؛ رجال النجاشى، ص٣٧٧؛ رجال علّامه حلّى، ص ١٤٥ و ٢٧١، ش ٣٦؛ پژوهشى در تاريخ حديث شيعه، ص ٤٦٠ ٤٩١.