ديده و مطالعه كرده ام و يكى از صفحات مكرر آن را هم به من لطف فرموده است. [١] در هر صورت، چه بگوييم كتاب تكميل شده و بخشى از آن به چاپ رسيده، و چه بگوييم تكميل شده بود، اما هيچ مقدار از آن چاپ نشده، و چه بگوييم هنوز به طور كامل آماده چاپ نبوده، و چه بگوييم حتى يادداشت هاى كنار كتاب هاى حديثى ايشان جمع آورى نشده بوده، اين مطلب قطعى است كه اثرى از اين كتاب بسيار ارجمند در دست نيست و نسخه هاى كتاب هاى حديثى كتابخانه ايشان كه موادّ اين تأليف در آنها بوده نيز متفرق شده و تقريبا از بين رفته است.

نمونه اى از اين تأليف گرانقدر

دو نسخه خطى از كتاب شريف الكافى كلينى، شامل فروع الكافى، كه از مصادر اين تأليف بوده و يادداشت هاى مرحوم مير سيدمحمد هاشم خوانسارى به خط وى در آنها موجود است، يكى در كتابخانه علّامه آقا سيد محمدعلى روضاتى در اصفهان و ديگرى در كتابخانه يكى از علماى قم نگهدارى مى شود. اين جانب بيست و پنج سال قبل با امانت گرفتن اين دو نسخه، آن يادداشت ها را به نسخه فروع الكافى خود (ج ٣، ٤، ٥، ٦ و ٧) منتقل نمودم و در اين ايام، مناسب ديدم كه آنها به عنوان نمونه هايى از اين اثر گرانقدر منتشر شود؛ به اين اميد كه با توجه به اين كه استفاده از مصادر در زمان ما بسيار آسان شده، برخى از فضلا و محققان با سرمشق قرار دادن اين نمونه ها، اثرى مانند كتاب اصول آل الرسول مرحوم خوانسارى بيافرينند. ١. الكافى، ج ٣، ص ٤، حديث دوم: فيه قاعدة نفى الحرج. ٢. ج ٣، ص ١٠، حديث ششم: فيه حكم المشتبة المحصور.

[١] ر. ك: دانشمندان خوانسار در كتب تراجم، ص ٤٩٧.[٢] از عباراتى كه از اعلام الشيعة علّامه تهرانى (بخش مخطوط) در ميراث حديث شيعه (دفتر هفتم)، ص ٤٥٧ نقل شده بر مى آيد كه دو رساله ديگر يكى در اصول دين و ديگرى به نام معدن الفوائد از مرحوم ميرمحمد هاشم خوانسارى چاپ شده است و نيز در آنجا كتابى به نام مبادى الاُصول از ايشان دانسته شده كه ظاهرا غلط چاپى است و بايد همان مبانى الاُصول باشد. همچنين در كتاب تكملة أمل الآمل سيد حسن صدر (ص ٢٤٢)، از كتاب معدن الفوائد ياد شده، كه شايد معدن الفوائد، نام چند رساله اى باشد كه با هم چاپ شده است.[٣] الذريعة، ج ٢، ص ١٧٧.[٤] ر. ك: مقدمه ميزان الانساب، ص ٢٢.[٥] شايد اين نسخه ها در كتابخانه ايشان بوده است. كتابخانه مرحوم مير سيداحمد روضاتى در تهران از كتابخانه هاى بسيار ارزنده و شامل نسخه هاى نفيس است. اميدواريم ورثه آن مرحوم ترتيبى بدهند كه اين نسخه ها به يكى از كتابخانه هاى معتبر منتقل گردد.[٦] مناهج المعارف، ص ٣١٥.[٧] احسن الوديعة، تأليف سيد محمد مهدى موسوى خوانسارى كاظمى، تكمله روضات الجنات است كه به صورت مكرر چاپ شده است.[٨] شايد اين كه بخشى از كتابى چاپ شود و ادامه پيدا نكند و از آن بخش هم فقط يك نسخه ديده شود، بعيد به نظر آيد؛ امّا براى خود حقير اين مسأله پيش آمد كه بخشى از يكى از تأليفاتم را چاپ كردم و سپس به خاطر عدم مرغوبيت چاپ از ادامه آن چاپ منصرف شدم؛ اما يك نسخه از آن در كتابخانه خودم بود.