تمام نسخه هايى كه علامه مجلسى در اين فصل مزبور نام مى برد، به اين صورت به دست آورده است به جز نسخه هاى كتب اربعه: كافى، فقيه، تهذيب و استبصار و همانندان آنها از كتاب هاى فقهى و رجالى و كلامى مانند كتاب مبسوط، تلخيص الشافى، عدة الاصول، مقنعة مفيد، فهرست طوسى، فهرست ابن النجاشى، رجال طوسى و رجال كشى و امثال آن كه مورد نياز دانشمندان بوده و نسخه هاى فراوان دارد و مرحوم مجلسى كمتر از آنها استفاده كرده است. اگر در عهد مجلسى نسخه كتاب هاى شيخ صدوق و يا ساير مآخذ و مصادر متواتر بوده باشد بايد در عهد ما هم متواتر باشد، زيرا از عهد مجلسى تاكنون، خطه شيعيان مورد تهاجم قرار نگرفته است. ولى به كتابخانه هاى خطى كه سر مى زنيم و يا به فهرست ها كه مراجعه مى نماييم، كمتر نسخه اى پيدا مى شود كه تاريخ كتابت آن از زمان مجلسى بيشتر باشد تا چه رسد به حد تواتر كه از هر كتابى نسخه هاى فراوان موجود مى باشد. مثلاً كتاب كمال الدين شيخ صدوق به وسيله پژوهشگر پرتلاش آقاى غفارى با مراجعه به هفت نسخه خطى تصحيح شده است و تنها يك نسخه آن مربوط به سال ٩٦٠ هجرى است. مرحوم مجلسى بعد از كتاب هاى شيخ صدوق بلافاصله از كتاب الامامة نام مى برد كه آن را تأليف على بن بابويه پدر صدوق مى داند و در مقام توثيق آن مى گويد: «وصل الينا منه نسخة قديمة مصححة». يعنى يك نسخه مصحح و قديمى آن نصيب ما شده است. «وصل إلينا» صراحت دارد كه نسخه را از گوشه و كنار كتابخانه ها وجادة به دست آورده است. اگر اين نسخه متواتر بود، مرحوم مجلسى در شناخت نسخه دچار خلط و اشتباه نمى شد كه آن را از تأليفات پدر صدوق بداند، در حالى كه يقينا چنين نيست. [١] مرحوم مجلسى، بعد از كتاب الامامه، كتاب قرب الاسناد را مطرح مى كند و در مقام توثيق آن مى گويد: «كتاب قرب الاسناد هم از اصول معتبر و مشهور است. من نسخه

[١] ر.ك: رجال نجاشى، ص ١٧٨.[٢] ر.ك: معجم رجال الحديث.[٣] در اين زمينه به كتاب معرفة الحديث مراجعه نماييد.[٤] ر.ك: رجال طوسى، ص ٤٨١.[٥] ر.ك: بحار الأنوار، ج ٨٧، ص ٢٩١.[٦] ر.ك: رجال نجاشى، ص ٩٥٥.[٧] ر.ك: معرفة الحديث، ١٨٩ ١٩١.[٨] ر.ك: معرفة الحديث، ص ٢٤٦ فصل المختلف من المؤتلف.[٩] فهرست طوسى، ص ٢٧١؛ فهرست ابن النديم، ص ٢٧٨.[١٠] رجال نجاشى، ص ٢٩٨.[١١] ر.ك: معجم الاسرات الحاكمة، ص ٢١ ٢٢؛ النهاية، ج ٩، ص ٣٣١.[١٢] ر.ك: معرفة الحديث، ص ٢١٩.[١٣] ر.ك: فقيه من لا يحضره الفقيه، پاورقى ج ٣، ص ٩ به نقل از مرحوم شعرانى در حاشيه وافى.[١٤] ر.ك: درايه شهيد ثانى، ص ٢٧ ٢٩.[١٥] ر.ك: معرفة الحديث، ص ١٠٦ و ١٠٨.[١٦] ر.ك: تاريخ بغداد، ج ١، ص ٧٩ فصل كرخ.[١٧] ر.ك: ذريعه، ج ٢، ص ٢٤٢ مقدمه بحار الأنوار نوشته مرحوم ربانى ص ٥٠.[١٨] بصائر الدرجات، ج ١، ص ٢٧.[١٩] ر.ك: معرفة الحديث، ص ٢٥٢ ٢٥٤.[٢٠] ر.ك: وسائل الشيعه، ج ١، ص ٥.[٢١] ذريعه، ج ٣، ص ١٤٠.[٢٢] ر.ك: معجم رجال الحديث، ج ١، ص ٣٧ ٣٨.