١. برخى احاديث را به دليل وجود يكى از راويان شيعه در اسناد آن تضعيف كرده است مثلاً روايتى را به دليل وجود «فطر بن خليفه» تضعيف كرده، در حالى كه بزرگان جرح و تعديل در اهل سنت وى را تعديل كرده اند و به جرح ابن خلدون كه رجالى نيست نمى شود. [١] همچنين حديث «رايات» را به دليل وجود «يزيد بن ابى زياد» از بزرگان شيعه نمى پذيرد، [٢] در حالى كه ابن داود مى گويد: «كسى را نمى شناسم كه حديث او را ترك كند» در جايى حديث «المهدى منى اجلى الجبهه.اقنى الانف...» را به سبب وجود «عمران القطان» تضعيف مى كند، با اين كه وى از رجال بخارى است و حاكم به شرط مسلم حديث را صحيح مى داند و از احاديث مشهورى است كه از ٤٤ مصدر اهل سنت و ١٥ مصدر شيعه نقل شده است. [٣] ٢. احاديثى كه ابن خلدون به صحت اسناد آن اذعان كرده ولى بازهم حكم به ضعف آنها نموده است: حديث «يخرج من اهل بيتى رجل يملأ الأرض قسطا و عدلاً...» كه حاكم آن را به شرط شيخين صحيح دانسته و از چهار طريق نقل كرده است. ابن خلدون نيز خود برخى طرق را صحيح دانسته ولى به دليل آن كه ذهبى آن را مجهول مى داند، حكم به ضعف آن داده است. [٤] همچنين روايت «لا تقوم الساعه حتى تملأ الأرض فى جورا و ظلما ثم يخرج من اهل بيتى رجل...» را صحيح دانسته ولى اظهار مى كند: در اين حديث به مهدى اشاره نشده است، [٥] در حالى كه عبارت «رجل من اهل بيتى» تصريح به مهدى عليه السلام دارد.

نتيجه بحث از تضعيفات ابن خلدون

در كتاب معجم احاديث المهدى عليه السلام ١٩٤١ حديث درباره امام زمان عليه السلام آمده است، در حالى كه ابن خلدون فقط ٢٣ حديث را بررسى كرده و خود به صحت ٤ حديث از

[١] مجله تراثنا، العدد ٣٢، بحث نقد الحديث.[٢] تاريخ ابن خلدون، ج ١، ص ٥٦٧.[٣] معجم احاديث المهدى، ج ١، ص ١٢٦ـ١٣٠.[٤] تاريخ ابن خلدون، ج ٥٦٥، ص ١.[٥] تاريخ ابن خلدون، ج ١، ص ٥٦١.