حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٢٥٤ - چهار تعليقه نويسى بر روايات

١. تدوين آن، در مدتْ زمانى نزديك به چهل سال، صورت گرفته است؛ چرا كه از سال ١٠٧٠ ق، تأليف آن آغاز شد و تا ١١٠٤ ق، ادامه داشت.

٢. پژوهش بحار الأنوار را مى‌توان نمونه يك كار جمعى معرّفى كرد كه مؤلّف، در مقدمه و بخش‌هاى ديگر كتابْ بدان اشاره دارد.

٣. مصادر و مآخذ بحار الأنوار، گسترده و متنوّع‌اند. علّامه، خود از پانصد مصدر ياد كرده و برخى محقّقان، با جستجو در بحار الأنوار، ٦٢٩ مصدر براى آن ذكر كرده‌اند.

٤. مباحث علمى، به شكل مستقل، در آن مطرح شده‌اند كه از پنجاه بحثْ متجاوز است و در عرصه‌هاى ادب، كلام و تفسير و شرح حديث، عرضه شده‌اند.

چهار. تعليقه‌نويسى بر روايات‌

كتاب بحار الأنوار، فراتر از يك مجموعه حديثى است كه به حق، دايرة المعارف دانش‌هاى مكتب تشيّع در حوزه‌هاى حديث، تفسير، كلام، ادب و ... است.

علّامه مجلسى، سير رويكرد خود به تدوين بحار الأنوار و انگيزه تأليفش را چنين به قلم آورده است:

از آن جا كه علم كامل را در قرآنِ عزيز و اخبار اهل بيتِ رسالتْ يافتم، جز قرآن و اخبار اهل بيت عليهم السلام، هر علمى را كه آموخته بودم- اگر چه در زمان ما رواج داشت- ترك كردم و در عوض، شروع به تفحّص از اخبار ائمه طاهرين- سلام اللَّه عليهم- نمودم. آنچه براى بحث و دقّت نظر در اين كار، لازم بود، انجام دادم تا بهره‌هاى فراوان بردم.

پس از احاطه بر كتب متداول و مشهور، به جستجوى اصول معتبر دورافتاده‌اى پرداختم كه زمان‌هاى متمادى، يا به علّت استيلاى پادشاهان غير شيعى و ائمّه ضلال، و يا به سبب رواج علوم باطل بين جوانان، و يا به واسطه بى‌اعتنايى جماعتى از متأخّران، متروك و مهجور شده بودند. نظر به اين جهات، مدّتى با نهايت كوشش، آن اصول معتبر مهجور را از شرق و غرب بلاد، به دست آوردم. در اين كار، گروهى از يارانْ كمك مى‌كردند و جهتِ يافتن، آنها به هر سوى مى‌شتافتند تا به فضل خدا، مقدار زيادى‌