حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٢٤ - معيارهايى چند

و كان عند جعفر الصادق بن محمّد الباقر رسائل و أحاديث و نُسَخ.

روشن است كه نمى‌خواهد يك كتاب را معرفى نمايد؛ بلكه مراد، عنوانى كلّى و عام است.

معيارهايى چند

برپايه مباحث گذشته در تاريخچه و فهرست‌هاى ارائه شده و نيز لغزش‌هاى موجود در اين آثار، مى‌بايد مكتوبات حديثى را با نشان دادن معيارهايى تعريف كرد و از تداخل‌ها كاست، تا به تعريفى جامع و مانع دست يافت.

نكاتى كه به نظر مى‌رسد در دستيابى به چنان تعريفى نقش دارند، عبارت‌اند از:

١. مراد از مكتوبات حديثى، آن دسته از نوشته‌هايى است كه به عنوان كتاب، رساله و يا نسخه، تلقّى شده‌اند. از اين‌رو، مكتوباتى كه به عنوان «نامه» محسوب مى‌شوند و ملّا محسن فيض كاشانى و مرحوم احمدى ميانجى، به عنوان مكاتيب الأئمّة گرد آورده‌اند، از اين موضوع خارج‌اند، گرچه تعيين مرز دقيق ميان آنها قدرى دشوار است و فعلًا با مسامحه بدانها نظر مى‌شود.

٢. مكتوب حديثى برپايه مبانى كلامى شيعه، بر چيزى اطلاق مى‌گردد كه از ائمّه عليهم السلام به صورت مكتوب، صادر شده باشد و تفاوت نمى‌كند در چه موضوع يا زمينه‌اى باشد.

٣. موارد املاى ائمه و كتابت شاگردان آنان نيز جزو مكتوبات حديثى به شمار مى‌رود. بر اين مطلب، علامه امين، در عبارت منقول سابق‌[١] و نيز استاد جلالى اشاره دارند.[٢] ٤. كتاب على و صحيفة على، گرچه به املاى پيامبر صلى الله عليه و آله بود و طبق ضابطه دوم، در شمار

[١]. أعيان الشيعة، ج ١، ص ٦٦٨

[٢]. تدوين السنّة الشريفة، ص ١٨٣