حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١١٢ - الف گردآورى نامه ها

وقال ابن عدى ولجعفر أحاديث ونسخ.[١]

و درباره امام باقر عليه السلام مى‌گويد:

و كان عند محمّد الباقر بن على بن الحسين (٥٦- ١١٤ ق) كتب كثيرة سمع بعضها منه ابنه جعفر الصادق و قرأ بعضها.[٢]

گستردگى اين مكتوبات و مكاتبات، سبب شد تا عالمان و محدّثان شيعى، از ديرباز، در انديشه گردآورى آنها در مجموعه‌هاى مستقل باشند و آثار ارزشمندى را به ثمر برسانند. تلاش‌هاى عالمان را در شناسايى و گردآورى مكتوبات و مكاتبات، به دو گروه مى‌توان تقسيم كرد: دسته اوّل، مكاتبات و نامه‌هايى‌اند كه صورت كتاب و رساله ندارند، و دسته ديگر، كتاب‌ها و رساله‌ها را شامل مى‌شود.

اينك به بيان پيشينه اين دو گروه و معرّفى تلاش‌هاى انجام شده مى‌پردازيم:

الف. گردآورى نامه‌ها

در اين زمينه، فيض كاشانى (١٠٣٩- ١١١٥ ق) گوى سبقت را از ديگران ربوده است.

وى با تأليف كتاب معادن الحكمة فى مكاتيب الأئمّة، بخش وسيعى از نامه‌هاى ائمه عليهم السلام را شناسايى و ثبت كرد.

او در اين كتاب، ٢١٦ كتاب و نامه را از دوازده امام عليهم السلام بدين شرح، گرد آورد:

امام على عليه السلام ٨٩ كتاب، امام حسن عليه السلام هفت كتاب، امام حسين عليه السلام هشت كتاب، امام سجّاد عليه السلام دو كتاب، امام باقر عليه السلام دو كتاب، امام صادق عليه السلام هجده كتاب، امام كاظم عليه السلام نُه كتاب، امام رضا عليه السلام چهارده كتاب، امام جواد عليه السلام دو كتاب، امام هادى عليه السلام ٢٢ كتاب، امام عسكرى عليه السلام ٢١ كتاب، امام زمان عليه السلام ٢٢ كتاب.

[١]. تهذيب التهذيب، ج ٢، ص ١٠٤

[٢]. در السنّة قبل التدوين( ص ٣٥٤- ٣٥٥)، اين مطلب، از تهذيب التهذيب( ج ٢، ص ١٠٤) نقل شده؛ ولى در آن جا يافت نشد