حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٦٨ - اصول اربعمئه

٢. مكتوبات حديثى اصحاب ائمّه عليهم السلام؛

٣. مصادر رجالى شيعه؛

٤. آثار فقه الحديث.

اصول اربعمئه‌

اين نوشتار را با بحثى درباره اصول أربعمئة يا مكتوبات حديثى اصحاب ائمّه عليهم السلام آغاز مى‌كنيم.

نخستين بار، ابن شهرآشوب از شيخ مفيد نقل كرد كه اصول حديثى شيعه، چهارصد كتاب است.[١] از آن زمان تاكنون، همواره اين دغدغه، پژوهشگران حديثى را به خود مشغول داشته كه اين آثار را بشناسند و اطّلاعاتى از نويسندگان آن كتاب‌ها (اصول) و ويژگى‌ها و محتواى آنها به دست دهند.

آنچه تاكنون، با عنوان «اصل» شناسايى شده، بدين شرح است:

در دو كتاب رجال النجاشى و الفهرست شيخ طوسى، از ٦٦ اصل، نام برده شده است.[٢] شيخ آقا بزرگ تهرانى در الذريعة إلى تصانيف الشيعة، تعداد ١١٧ اصل را معرّفى مى‌كند[٣] و مؤلّف مقدمه المعجم المفهرس لألفاظ أحاديث بحار الأنوار، شمارگان را به ١٢٢ اصل رسانده است.[٤] اتانْ كُلبِرْگ نيز، ١٠٩ اصل را بر پايه كتب شيخ طوسى، رجال النجاشى، معالم العلماء و الفهرست ابن نديم، معرّفى كرده است.[٥] روشن است كه اين ارقام، با ادّعاى اصول چهارصدگانه، فاصله بسيار دارد. به نظر

[١]. الإرشاد، ص ٢٥٣؛ معالم العلماء، ص ٣

[٢]. ر. ك: پژوهشى در تاريخ حديث شيعه، ص ١٨٣- ١٨٧

[٣]. ر. ك: الذريعة إلى تصانيف الشيعة، ج ٢، ص ١٣٥ به بعد

[٤]. المعجم المفهرس لألفاظ أحاديث بحارالأنوار، ج ١، ص ٤٩- ٥٢

[٥].« الاصول الأربعمئة»، اتان كُلبرگ، ترجمه: محمّد كاظم رحمتى، فصل‌نامه علوم حديث، ش ١٧، ص ٩٢- ١٠١