دانشنامه قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٢٥٦
پاسخ اين شبهه ، آن است كه قرآن و احاديث اسلامى ، فاصله ميان مسيح و خاتم پيامبران را دوران «فترت رُسُل» ناميده اند ، نه «فترت امام و حجّت» . بنا بر اين ، نصوصى (آيات و احاديثى) كه بر ثبوت دوران فترت دلالت دارند ، استمرار امامت و هدايت الهى در همه اعصار را نفى نمى كنند و بنا بر اين ، معارض نصوصى كه بر استمرار امامت دلالت دارند ، محسوب نمى شوند . افزون بر اين ، بر اساس آنچه در قرآن بدان اشاره شده ، [١] ميان مسيح عليه السلام و خاتم پيامبران ، حدّ اقل، سه پيامبر مبعوث گرديده اند . نيز طبق روايات متعدّد ، همه انبياى الهى ، وصى داشته اند [٢] كه در دوران فَترت رسل ، هدايت ظاهرى و يا باطنىِ [٣] جويندگان حق ، به آنها سپرده مى شد و آخرين حجّت الهى پيش از بعثت خاتم پيامبران ، خالد بن سنان عبسى [٤] بوده كه پيامبر خدا با دختر او ملاقات كرده است و در حديثى ، امام صادق عليه السلام مى فرمايد : إنَّهُ كانَ بَينَ النَّبِىِّ صلى الله عليه و آله وَ عيسى عليه السلام وَ لَم يَكُن بَينَهُما فَترَةٌ . [٥] او (خالد)، ميان پيامبر خدا و عيسى عليه السلام مى زيسته و ميان آن دو ، فترتى نبوده است . بنا بر اين ، دوران «فَترت رُسُل» ، با استمرار امامت و هدايت باطنىِ الهى به وسيله امام غايب و يا امام ظاهرى كه مردم به وى دسترس ندارند ، منافاتى ندارد، چنان كه در برخى از روايات ، دوران فاصله ميان از دنيا رفتن يك امام تا ثابت شدن امامتِ امامِ پس از او ، دوران فترت ناميده شده است . [٦] امام صادق عليه السلام نيز دوران غيبت امام
[١] يس : آيه ١٤ . [٢] ر . ك : دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام : ج ١ ص ٥٦٧ (بخش سوم / فصل يكم : احاديث وصايت) . [٣] ر . ك : كمال الدين : ص ١٦١ ح ١٩ ـ ٢٠ ، بحار الأنوار : ج ١٤ ص ٣٤٧ ح ٦ ـ ٧ . [٤] در برخى از روايات آمده است كه او پيامبر نبوده ؛ ولى علّامه مجلسى مى گويد : احاديثى كه بر پيامبرىِ او دلالت دارند ، قوى تر و بيشترند (ر.ك : بحار الأنوار : ج١٤ ص٤٥١) . [٥] قصص الأنبياء، راوندى : ص٢٧٧ ح٣٣٤ ، بحار الأنوار : ج١٤ ص٤٥٠ ح٢ . [٦] الغيبة ، نعمانى : ص ١٥٨ ح ٢ ، بحار الأنوار : ج ٥٢ ص ١٣٢ ح ٣٧ .