عصر عليه السلام را دوران «فترت ائمّه» مى نامد : الَّذى يَملَؤها عَدلاً كَما مُلِئَت ظُلما وَ جَورا ، لَعَلى فَترَةٍ مِنَ الأَئِمَةِ يَأتى كَما أنَّ النَّبِىَّ بُعِثَ عَلى فَترَةٍ مِنَ الرُّسُلِ . [١] همو كه زمين را پر از داد مى كند ـ چنان كه پُر از بيداد شده است ـ ، پس از دوره فترت امامان خواهد آمد ، همان گونه كه پيامبر خدا نيز پس از دوره فترت [پيامبران ]، برانگيخته شد .

تذكّر

حديثى از امام صادق عليه السلام روايت شده كه به ظاهر ، وجود هر گونه حجّت را در دوران فترت ، نفى مى كند . در اين روايت، محمّد بن على حلبى نقل مى كند كه: قُلتُ لَهُ: كانَتِ الدُّنيا قَطُّ مُنذُ كانَت وَ لَيسَ فِي الأَرضِ حُجَّةٌ ؟ قالَ : قَد كانَتِ الأَرضُ وَ لَيسَ فيها رَسولٌ وَ لا نَبِىٌّ وَ لا حُجَّةٌ وَ ذلِكَ بَينَ آدَمَ وَ نُوحٍ فِى الفِترَةِ وَ لَو سَأَلتَ هؤُلاءِ عَن هذا لَقالوا : لَن تَخلُوَ الأَرضُ مِنَ الحُجَّةِ وَ كذّبوا . إنَّما ذلِكَ شَى ءٌ بَدا للّهِِ عز و جل فيهِ ، «فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ» وَ قَد كانَ بَينَ عيسى وَ مُحَمَّدٍ عليهماالسلام فَترَةٌ مِنَ الزَّمانِ وَ لَم يَكُن فِى الأَرضِ نَبِىٌّ وَ لا رَسولٌ وَ لا عالِمٌ ، فَبَعَثَ اللّهُ مُحَمَّدا صلى الله عليه و آله بَشيرا وَ نَذيرا وَ داعِيا إِليهَ . [٢] از امام صادق عليه السلام پرسيدم : آيا تا به حال ، از وقتى كه دنيا بوده ، پيش آمده كه در زمين ، حجّتى نباشد ؟ فرمود : «[آرى .] پيش آمده كه در زمين ، نه پيامبرى باشد و نه فرستاده اى و نه حجّتى . اين ، در دوره فترتِ ميان آدم عليه السلام و نوح عليه السلام بوده است . حال اگر اين مطلب را از اينان بپرسى ، حتماً خواهند گفت كه زمين ، هرگز از حجّت، خالى نبوده است ؛ ولى دروغ مى گويند . همانا اين ، مطلبى بود كه براى خداوند ، در آن، بَدا حاصل شد . پس پيامبران و بشارت دهندگان و هشدار دهندگانى را برانگيخت ، در حالى كه ميان عيسى عليه السلام و محمّد صلى الله عليه و آله برهه اى از زمان

[١] برخى معتقدند كه فاصله ميان اين دو پيامبر بزرگ ، كمتر از ششصد سال بوده و برخى دوران فترت را بيش از اين مدّت مى دانند. به گفته برخى ، فاصله ميان ولادت عيسى عليه السلام و هجرت پيامبر خدا ، به سال رومى ، ٦٢١ سال و ١٩٥ روز است (ر.ك : تفسير ابو الفتوح رازى : ج ٤ ص ١٥٤ ، پاورقى به قلم علّامه ابو الحسن شَعرانى) . [٢] الكافى : ج ٣ ص ٢٤٨ ح ١ ، معانى الأخبار : ص ٤٠٨ ح ٨٦ . [٣] يس : آيه ١٤ . [٤] ر . ك : دانش نامه امير المؤمنين عليه السلام : ج ١ ص ٥٦٧ (بخش سوم / فصل يكم : احاديث وصايت) . [٥] ر . ك : كمال الدين : ص ١٦١ ح ١٩ ـ ٢٠ ، بحار الأنوار : ج ١٤ ص ٣٤٧ ح ٦ ـ ٧ . [٦] در برخى از روايات آمده است كه او پيامبر نبوده ؛ ولى علّامه مجلسى مى گويد : احاديثى كه بر پيامبرىِ او دلالت دارند ، قوى تر و بيشترند (ر.ك : بحار الأنوار : ج١٤ ص٤٥١) . [٧] قصص الأنبياء، راوندى : ص٢٧٧ ح٣٣٤ ، بحار الأنوار : ج١٤ ص٤٥٠ ح٢ . [٨] الغيبة ، نعمانى : ص ١٥٨ ح ٢ ، بحار الأنوار : ج ٥٢ ص ١٣٢ ح ٣٧ . [٩] الغيبة ، نعمانى : ص ١٨٦ ح ٣٨ ، بحار الأنوار : ج ٥١ ص ٣٩ ح ١٨ . [١٠] الاُصول الستّة عشر : ص١٩٧ ح١٦٩ ، بحار الأنوار : ج٤ ص١٢٢ ح٦٨ . [١١] . بحار الأنوار : ج ٤ ص ١٢٢ .