دنبال آن ، مدينه ، يكپارچه عزادار شد : و زنان ، شيون كردند تا اين كه در مدينه ، چنان وِلوله اى بر پا شد كه تا آن زمان ، شنيده نشده بود . [١] سال ٦١ هجرى ، سال حُزن ناميده شد [٢] و بر پايه گزارشدعائم الإسلام از امام صادق عليه السلام ، پس از واقعه عاشورا ، سه سال تمام بر امام حسين عليه السلام مرثيه سرايى مى شد . [٣] همچنين طبق گزارشى ديگر از ايشان ، تا به هلاكت رسيدن ابن زياد ، خانواده امام عليه السلام از عزا بيرون نيامدند : هيچ يك از زنان ما خضاب نكرد و روغنى استفاده نكرد و سُرمه نكشيد و [مويش را ]شانه نزد تا اين كه سرِ عبيد اللّه بن زياد را برايمان آوردند . ما همواره، پس از آن ماجرا ، گِريان بوديم . [٤]

٣. پوشيدن لباس سياه در عزاى امام حسين عليه السلام

نخستين كسانى كه در عزاى امام حسين عليه السلام لباس سياه پوشيدند ، اُمّ سَلَمه ، همسر پيامبر صلى الله عليه و آله و زنان بنى هاشم بودند . [٥] اين اقدام ، ريشه در سنّت نبوى داشت [٦] و نشان مى دهد كه لباس سياه ، از زمان هاى گذشته ، علامتِ عزا بوده است . حتّي ابو مسلم هم در آغاز قيام خود ، براى استفاده تبليغاتى عليه حكومت بنى اميّه ، لباس سياه را انتخاب كرد، به طورى كه او و يارانش، در تاريخ به «سياه جامگان»

[١] ر . ك : ص ٤١٣ (فصل يكم /سوگوارى در مدينه / نخستين ناله اى كه در مدينه بلند شد) .[٢] مقتل الحسين عليه السلام ، خوارزمى : ج ٢ ص ٤٠ ، التذكرة ، قرطبي : ج ٢ ص ٤٥٣ .[٣] ر.ك : ص ٤٢٧ (فصل يكم / نوحه سرايى سه ساله براى امام حسين عليه السلام ).[٤] ر. ك : ص ٤٢٧ (فصل يكم / تداوم سوگوارى اهل بيت امام عليه السلام تا كشته شدن ابن زياد) . در التذكرة الحمدونية: ج ٩ ص ١٥٠ ش ٣٥٩ آمده است: هنگامى كه حسين بن على عليه السلام به شهادت رسيد ، در هر خانه اى در مدينه، به مدّت يك سال تمام ، نوحه سرايى مى شد و در سال دوم ، در هر جمعه ، و در سال سوم ، هر ماه، مجلس سوگوارى بر پا مى شد .[٥] ر.ك : ص ٤٢٩ (فصل يكم / نخستين سياهپوش در سوگ امام حسين عليه السلام) .[٦] از اسماء بنت عميس ، نقل شده است : وقتى جعفر بن ابى طالب ، كشته شد ، پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «تسَلَّبى ثلاثا ؛ سه روز ، لباسِ يا مَقنعه مشكى بپوش» (ر .ك : فتح الباري : ج٩ ص٤٢٩ ، لسان العرب : ج١ ص٤٧٢ مادّه «سلب» ، النهاية ، ابن اثير : ج٢ ص٣٨٧ ماده «سلب») .