توضيح المسائل - گلپايگانى، سید محمدرضا - الصفحة ٣٨٣ - احكام مزارعه

مسئله ٢٢٤٢- اگر بعد از قرارداد مزارعه؛ مالك يا زارع بميرد، مزارعه بهم نميخورد و وارثشان بجاى آنان است، ولى اگر زارع بميرد و شرط كرده باشند كه خود زارع زراعت را انجام دهد، مزارعه بهم مى‌خورد و چنانچه زراعت نمايان شده باشد بايد سهم او را بورثه‌اش بدهد و حقوق ديگرى هم كه زارع داشته، ورثه او ارث ميبرند ولى نميتوانند مالك را مجبور كنند كه زراعت در زمين باقى بماند.

مسئله ٢٢٤٣- اگر بعد از زراعت بفهمند كه مزارعه باطل بوده، چنانچه بذر مال مالك بوده حاصلى هم كه بدست ميآيد مال او است و بايد اگر زارع بامر مالك كار كرده مالك مزد او و مخارجى را كه كرده و كرايه گاو يا حيوان ديگرى را كه مال زارع بوده و در آن زمين كار كرده باو بدهد، و اگر بذر مال زارع بوده زراعت هم مال او است و بايد اجاره زمين را اگر زمين در دست زارع بوده و خرجهائى را كه مالك بامر زارع كرده و همچنين كرايه گاو يا حيوان ديگرى كه مال مالك بوده و در آن زراعت كار كرده باو بدهد.

مساله ٢٢٤٤- اگر بذر مال زارع باشد و بعد از زراعت بفهمند كه مزارعه باطل بوده؛ چنانچه مالك و زارع راضى شوند كه با اجرت يا بى‌اجرت زراعت در زمين بماند اشكال ندارد و اگر مالك راضى نشود، پيش از رسيدن زراعت هم ميتواند زارع را وادار كند كه زراعت را بچيند، و زارع اگر چه راضى شود چيزى بمالك بدهد؛ نميتواند او را مجبور كند كه زراعت در زمين بماند و نيز مالك نميتواند زارع را مجبور كند كه اجاره بدهد و زراعت را در زمين باقى بگذارد.

مسئله ٢٢٤٥- اگر بعد از جمع كردن حاصل و تمام شدن مدت مزارعه ريشه زراعت در زمين بماند و سال بعد دو مرتبه حاصل دهد، چنانچه مالك و زارع از زراعت صرف نظر نكرده باشند، حاصل سال دوم را هم بايد مثل سال اول قسمت كنند اگر معمول باشد، كه از اين حاصل بيشتر از يك سال استفاده كنند و اگر زائد بر يكسال معمول نباشد تمام حاصل سال دوم مال صاحب بذر است.

***