توضيح المسائل - گلپايگانى، سید محمدرضا - الصفحة ٣٠٢ - ١ - منفعت كسب

ضامن است.

مسئله ١٧٧٩- اگر غير مال التجارة مالى داشته باشد كه خمسش را داده؛ يا خمس ندارد چنانچه قيمتش بالا رود، اگر آنرا بفروشد مقدارى كه بر قيمتش اضافه شده ربح سال فروش محسوب مى‌شود كه اگر از مخارج سالش زيادتر بيايد بايد خمس آنرا بدهد.

مسئله ١٧٨٠- اگر باغى احداث كند براى آنكه بعد از بالا رفتن قيمتش بفروشد، بايد بعد از باغ شدن خمس درختها و ميوه و نمو درختها و زيادى قيمت باغ را بدهد ولى اگر باغ را فقط براى ميوه خوردن خود و عائله خود احداث كند چنانچه در بعض جاها حاجت به آن دارند و جزء مؤنه محسوب ميشود باغ و نمو آن هيچكدام خمس ندارد و اگر براى اينكه ميوه آنرا بفروشد و از قيمت آن استفاده كند آنرا احداث كرده حكم سرمايه را دارد و خمس آن واجب است به اين معنى كه پس از آنكه باغ شد و درختهايش بحدّ كمال رسيد اگر زمين آن خمس نداشته خمس درختها را بدهند و بعد هم نموّ درختها.

مسئله ١٧٨١- اگر درخت بيد و چنار و مانند اينها را بكارد؛ ساليكه موقع فروش آنها است اگر چه آنها را نفروشد، بايد خمس آنها را بدهد. ولى اگر مثلا از شاخه‌هاى آن‌كه معمولا هر سال ميبرند، استفاده‌اى ببرد و به تنهائى يا با منفعتهاى ديگر كسبش از مخارج سال او زياد بيايد، در آخر هر سال بايد خمس آنرا بدهد.

مسئله ١٧٨٢- كسيكه چند رشته كسب دارد مثلا اجاره ملك ميگيرد و خريدوفروش و زراعت هم ميكند؛ بايد خمس آنچه را در آخر سال از مخارج او زياد ميآيد بدهد. و چنانچه از يك رشته نفع ببرد و از رشته ديگر ضرر كند بنابر احتياط واجب بايد خمس نفعى را كه برده بدهد ولى اگر دو تجارت داشته باشد ميتواند ضرر يكى را با نفع ديگرى جبران نمايد.

مسئله ١٧٨٣- خرجهائى را كه انسان براى بدست آوردن فائده ميكند مانند دلالى و حمالى كه عينش يا عوضش باقى نمى‌ماند جزء مخارج كسب است كه اگر بخود آن خرجها خمس تعلق نگرفته از فائده كسب ميتوان جاى آن گذاشت و