ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق - قلانسى نسفى، عبد الله بن محمد - الصفحة ٦٨
كتابيست عربى در مواعظ. نام كتاب اللؤلؤيات نيز ضبط شده است.[١]
٧- مصون
اين كتاب شناخته نشد. كتابى كه با نام المصون فى الهوى داريم، ديوان اشعار عربى ابو اسحاق ابراهيم بن على بن تميم قيروانى حصرى است و احتمالا جزو منابع ارشاد نبوده است.[٢]
٨- معانى اخبار/ معانى الاخبار
به هردو املاء در نسخه آمده است، ولى بيشترين ضبطها به معانى اخبار است (a ١١٥/T ،b ١٢٨،a ١٥٢،b ١٦٦) مؤلف، معانى اخبار را از تأليفات خواجه محمّد بن على
______________________________
(١).
براى شرح حال مؤلف ر. ك: معجم البلدان، ج ٤، ص ٥٣٣؛ الجواهر المضيه، ج ١، ص ١٢١؛ ج
٢، ص ١٨٠؛ سير اعلام النبلاء، ج ١٥، ص ٣٣ كه تاريخ وفات مؤلف را ٣٠٨ ه نوشته است؛
براى گزارش كتاب ر. ك تاريخ التراث العربى، جلد ١، بخش ٤، ص ٣٤؛ تاريخ نگارشهاى
عربى، ج ١، ص ٨٧٧- ٨٧٨؛ كشف الظنون، ١٤٣٠، ١٥٧١. دكتر نجدت طوسون مرا از نسخهاى
ناقص الاوّل اين كتاب در گنجينه اياصوفيه، كتابخانه سليمانيه، استانبول، شماره
٤٨٠١ به قلم محمد بن اسعد بن ابراهيم بن هبة اللّه بن ابى طالب الفرغانى، مؤرّخ
نيمه شعبان ٦١٠ ه آگاهى داده. چند سال پيش نسخه خطى ترجمه فارسى اين كتاب را نزد
مرحوم خليل الرحمان داودى در لاهور ديدم. از يادداشتهاى خود كه در موقع ديدار
نسخه تهيّه كرده بودم، اينجا مىآورم با اين تأسّف كه اين نسخه نفيس از پاكستان
خارج شده و ديگر امكان ديدار يا مراجعه مجدّد به آن وجود ندارد. ترجمهاى است از
محمود بن حسن بن قاضى اعرج كه در ٤ محرّم ٧٠٣ ه انجام داده است. مترجم، لؤلئيّات
را نزد مولانا فخر الدين طاهرى خوانده بود. و در سبب ترجمه گويد: «نسخه لؤيليات
[چنانكه در نسخه خطى است] كه بس مغلق بود و از براى تفهيم مستفيدان ترجمه كردن
او حقّ بود. به سبب آنكه در احاديث مسند بسيار است و حكمت چهار هزار است و موعظت
بىشمار است و اشعار ابو مطيع در آخر هر باب يادگار است و معلوم كردن اين نسخه
بىترجمه عجم دشوار است، پس بر خود لازم ديدم كه اين نسخه را با شرح و مشكلاتش و
با فوايد و معضلاتش ترجمه كنم و از عربى به فارسى آرم ... و اين نسخه را ميامن
الترجمان و مونس الانسان ناميدم.» (ص ٤). نسخهاى كه من ديدم به دستخط ملّا محمّد
عوض در ١٢٢٦ ه بوده است. سه نسخه ديگر در كتابخانه ملّى تاجيكستان (كتابخانه ابو
القاسم فردوسى)، دوشنبه نگهدارى مىشود به شماره ١٢٢٩ مورّخ ١٢٣٥ ه و شماره ١٢٣٠
مورّخ ١٢٣٥ ه و شماره ١٢٦٥ مورّخ ١٢٨٦ ه ر. ك: فهرست نسخههاى خطى كتابخانه ملّى
تاجيكستان، ج ١، ص ١٠٤.
(٢). براى شرح حال مؤلف و گزارش كتاب ر. ك: سير اعلام النبلاء، ج ١٨، ص ٩١٣٩.
[١]. براى شرح حال مؤلف ر. ك: معجم البلدان، ج ٤، ص ٥٣٣؛ الجواهر المضيه، ج ١، ص ١٢١؛ ج ٢، ص ١٨٠؛ سير اعلام النبلاء، ج ١٥، ص ٣٣ كه تاريخ وفات مؤلف را ٣٠٨ ه نوشته است؛ براى گزارش كتاب ر. ك تاريخ التراث العربى، جلد ١، بخش ٤، ص ٣٤؛ تاريخ نگارشهاى عربى، ج ١، ص ٨٧٧- ٨٧٨؛ كشف الظنون، ١٤٣٠، ١٥٧١. دكتر نجدت طوسون مرا از نسخهاى ناقص الاوّل اين كتاب در گنجينه اياصوفيه، كتابخانه سليمانيه، استانبول، شماره ٤٨٠١ به قلم محمد بن اسعد بن ابراهيم بن هبة اللّه بن ابى طالب الفرغانى، مؤرّخ نيمه شعبان ٦١٠ ه آگاهى داده. چند سال پيش نسخه خطى ترجمه فارسى اين كتاب را نزد مرحوم خليل الرحمان داودى در لاهور ديدم. از يادداشتهاى خود كه در موقع ديدار نسخه تهيّه كرده بودم، اينجا مىآورم با اين تأسّف كه اين نسخه نفيس از پاكستان خارج شده و ديگر امكان ديدار يا مراجعه مجدّد به آن وجود ندارد. ترجمهاى است از محمود بن حسن بن قاضى اعرج كه در ٤ محرّم ٧٠٣ ه انجام داده است. مترجم، لؤلئيّات را نزد مولانا فخر الدين طاهرى خوانده بود. و در سبب ترجمه گويد:« نسخه لؤيليات[ چنانكه در نسخه خطى است] كه بس مغلق بود و از براى تفهيم مستفيدان ترجمه كردن او حقّ بود. به سبب آنكه در احاديث مسند بسيار است و حكمت چهار هزار است و موعظت بىشمار است و اشعار ابو مطيع در آخر هر باب يادگار است و معلوم كردن اين نسخه بىترجمه عجم دشوار است، پس بر خود لازم ديدم كه اين نسخه را با شرح و مشكلاتش و با فوايد و معضلاتش ترجمه كنم و از عربى به فارسى آرم ... و اين نسخه را ميامن الترجمان و مونس الانسان ناميدم.»( ص ٤). نسخهاى كه من ديدم به دستخط ملّا محمّد عوض در ١٢٢٦ ه بوده است. سه نسخه ديگر در كتابخانه ملّى تاجيكستان( كتابخانه ابو القاسم فردوسى)، دوشنبه نگهدارى مىشود به شماره ١٢٢٩ مورّخ ١٢٣٥ ه و شماره ١٢٣٠ مورّخ ١٢٣٥ ه و شماره ١٢٦٥ مورّخ ١٢٨٦ ه ر. ك: فهرست نسخههاى خطى كتابخانه ملّى تاجيكستان، ج ١، ص ١٠٤.
[٢]. براى شرح حال مؤلف و گزارش كتاب ر. ك: سير اعلام النبلاء، ج ١٨، ص ٩١٣٩.