ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق - قلانسى نسفى، عبد الله بن محمد - الصفحة ٦٦
«كار بىنيّت هواست، ديدار بىعبرت بلاست، گفتار بىحجّت خطاست.»[١] «آنچه تو دارى ندانى كراست، و آنچه ترا بايد ندانى كجاست، و آن تو از دگران جداست، اندرين ميان غم خوردن چراست.»[٢]
«خواردار اين تنت را تا ترا فرمان كند. اگر ندارى كام خواهد، دينت را ويران كند.
مدهش سير نان كه هزار فغان كند تا به جاى طاعت او مر ترا فرمان كند.»[٣]
منابع مؤلف
مؤلف، كتاب را به روش وعّاظ نوشته است و از آيات قرآنى، احاديث قدسى، احاديث نبوى، اخبار انبيا و مشايخ، اشعار فارسى، تازى، شنيدهها و نوشتههايى از پدر و جدّ، استادان و معاصران استفاده كرده است. در بعضى موارد از كسى كه خبرى و اثرى را شنيده، نام مىبرد. مثلا: «از خواجه محمّد بن على القوّاس شنيدم رحمة اللّه عليه.» (b ١٤/T ) و در برخى موارد نام نمىبرد و فقط مىنويسد: «به حكايت شنيدم از پيرى.»a ١٠١/T . ولى آنچه از ميان منابع مكتوب- غير از كتب آسمانى- مورد استفاده مؤلف بوده است، بدين شرح است:
١- امثال
احتمالا تأليف محمّد بن على حكيم ترمذى است.[٤] او كتابى به نام الامثال من الكتاب و السنة/ الامثال لاهل الحقايق دارد.
٢- تنبيه الغافلين
تأليف ابو اللّيث نصر بن محمّد بن احمد سمرقندى معروف به «امام الهدى» فقيه حنفى (م: ٣٧٣ ه)، درباره اخلاق، تقوى، حكم و مواعظ بر اساس احاديث نبوى صلى اللّه عليه و آله و سلم است.[٥]
______________________________
(١).
گزيده، ص ٣- ٤.
(٢). همانجا، ص ١١٦.
(٣). همانجا، ص ١٧٧.
(٤). براى شرح حال مؤلف و گزارش كتاب ر. ك: تاريخ التراث العربى، ج ١، بخش ٤، ص ١٤٨؛ تاريخ نگارشهاى عربى، ج ١، ص ٩٥٧؛ در ارشاد (a ٧٥/T ) فقط امثال آمده است.
(٥). براى شرح حال مؤلف و گزارش كتاب ر. ك: اخلاقيات، ص ١٧٠- ١٧٣؛ تاج التراجم، ص ٧٩؛ تاريخ التراث العربى، جلد ١، بخش ٣، ص ١١٢؛ تاريخ نگارشهاى عربى، ج ١، ص ٦٣١؛
[١]. گزيده، ص ٣- ٤.
[٢]. همانجا، ص ١١٦.
[٣]. همانجا، ص ١٧٧.
[٤]. براى شرح حال مؤلف و گزارش كتاب ر. ك: تاريخ التراث العربى، ج ١، بخش ٤، ص ١٤٨؛ تاريخ نگارشهاى عربى، ج ١، ص ٩٥٧؛ در ارشاد(a ٧٥/T ) فقط امثال آمده است.
[٥]. براى شرح حال مؤلف و گزارش كتاب ر. ك: اخلاقيات، ص ١٧٠- ١٧٣؛ تاج التراجم، ص ٧٩؛ تاريخ التراث العربى، جلد ١، بخش ٣، ص ١١٢؛ تاريخ نگارشهاى عربى، ج ١، ص ٦٣١؛