ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق - قلانسى نسفى، عبد الله بن محمد - الصفحة ٣١
دعاى «رحمة اللّه عليه» ياد كرده است، مسلّم است كه كتاب پس از اين تاريخ تأليف شده است. اگر بپذيريم كه ترجمه «الشيخ الامام ابو محمّد عبد اللّه بن محمّد بن محمّد بن نصر القلّاسىّ» كه در القند دارد، از صاحب ارشاد است، مىتوان به اين نتيجه رسيد كه از ميان دو تاريخ وفات او- حدود ٥٠٠ ه. و حدود ٥٥٠ ه- كه حاجى خليفه آورده است[١]، حدود ٥٠٠ ه يا بين اين دو تاريخ درستتر به نظر مىرسد، زيرا خود صاحب القند در ٥٣٧ ه درگذشته است.
تكليفى كه قلانسى براى ترجمه ابياتى به حكيم جوهرى سمرقندى كرده بود (a ١١١/T )، مىتوانست اشارهاى بليغ در تعيين روزگار مؤلف باشد. ولى ما نمىدانيم كه حكيم جوهرى سمرقندى كيست؟ (ر. ك: بخش تعليقات) همچنين مؤلف، روايتى را مستقيما از خواجه محمّد بن على قوّاس شنيده بود (b ١٤/T )، ولى تاريخ و روزگار اين خواجه نيز معلوم نيست.
از ديگر شاعرانى كه در اين كتاب با نام، به اشعار آنان استشهاد شده است و تاريخ يا روزگار آنان بر ما معلوم است، بدين شرح است:
- رودكى (در گذشته ٣٢٩ ه)؛
- ابو شكور بلخى (كه آفريننامه را در ٣٣٦ ه به پايان رسانيد)؛
- خواجه حكيم سمرقندى (در گذشته ٣٤٥ ه)؛
- فرّخى (در گذشته ٤٢٩ ه).
اين خود قرينهاى مىتواند باشد كه روزگار مؤلف، از قرن پنجم يا اوائل قرن ششم بوده است.
آثار مؤلف
آيا مؤلف غير از ارشاد يا مرشد كتابى ديگر نيز تأليف كرده است؟ فعلا به اين پرسش پاسخ مطمئنى نداريم، زيرا هيچ كتاب ديگرى از او به اطلاع ما نرسيده است. امّا از
______________________________
(١).
كشف الظنون، ج ١، ص ٧٠؛ ج ٢، ص ١٦٥٤.
[١]. كشف الظنون، ج ١، ص ٧٠؛ ج ٢، ص ١٦٥٤.