خاطر است كه اين نظريّه چيزى را ادّعا مى كند كه نمى‌توان عقلًا اثبات كرد؛ يعنى ادّعا مى كند ديدن جدا از جسميّت است، اين ادّعا به خودى خود درستى نظريّه تنزيه محض را كه قايل به محال بودن تفكيك ديدن از جسميّت است، آشكار مى‌كند كه به تفصيل به آن خواهيم پرداخت.

شايد همين امر، مبلّغان و طرفداران نظريّه اشاعره را بر آن داشته است كه بر ادلّه نقلى تكيه كنند؛ مانند نهاية الاقدام، ازشهرستانى‌[١] و المحصل، از فخر رازى،[٢] يا اين كه ادلّه نقلى را مقدّم بر ادلّه عقلى قرار دهند؛ مانند: شرح المقاصد، از تفتازانى‌[٣] وتعداد كمى از آنها شيوه عقلى را برگزيده و ادلّه نقلى را تنها به عنوان تقريب و نزديك كردن به ذهن، بررسى كرده است؛ مانند: سيف الدين آمدى (متوفّاى ٦٣١ ه-. ق.).[٤]

هنگامى كه محقّق به اين نتيجه مى‌رسد كه ديدگاه اشاعره درباره ديده شدن خداوند، قابل اثبات عقلى نيست، از پرداختن به ادلّه نقلى بى نياز مى‌شود؛ زيرا معقول نيست كه كتاب و سنّت درباره امر غير ممكنى كه درعالم ثبوت، تحقّق نمى‌يابد، سخن بگويند حتّى اگر بنابر فرض، مواردى باشد كه براثبات ديدن در آخرت دلالت كند، مصون بودن قرآن از لغو و باطل اقتضا مى‌كند كه آنها را از متشابهات به حساب آوريم و بنابر آيه ٧ از سوره آل عمران- كه به آن اشاره كرديم- نبايد (ظاهر) آنها را دنبال كنيم بلكه بايد آنها را به كنايه و مجاز تأويل كنيم. در بخش «ادلّه محال بودن ديدن»، به بحث و بررسى بيشترى خواهيم پرداخت.

امّا با وجود اين، ما براى پربار كردن بحث، ضرورى ديديم آياتى را كه اشاعره براى اثبات ديدن در

[١] - بحوث فى الملل والنحل، جعفر سبحانى: ٢/ ١٩٤، به نقل از نهاية الاقدام: ٣٦٩.

[٢] - تلخيص المحصل، نصيرالدين طوسى: ٣١٩، چاپ بيروت.

[٣] - شرح المقاصد: ٤/ ١٨١.

[٤] - بحوث فى الملل و النحل: ٢/ ١٩٤، به نقل از غاية المرام فى علم الكلام: ١٧٤.