انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٧٦ - انتقال انسان ها

است و انسان‌ها بعد از حساب دهى، هركدام مطابق اعمال خود از آن كره به‌سوى كره دوزخ و كرات بهشت مى‌روند. يعنى تمام انسان‌ها ازكره‌ى دوزخ عبور مى‌كنند؛ منتهى كسانى‌كه مستحق دوزخ اند به دوزخ سقوط مى‌كنند و كسانى‌كه مستحق بهشت اند از دوزخ عبور نموده و به بهشت مى‌روند.

در جاى ديگر مى‌فرمايد: «وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى‌ رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا»[١] همه از ميدان حساب به كره دوزخ وارد مى‌شوند و كسى از اين مورد استثنا نمى‌باشد، حتى بهشتى‌ها. «ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا»[٢] بعد خداوند جل جلاله كسانى را كه عمل نيك انجام داده‌اند، تقوا و پرهيزگارى را پيشه‌ى خود قرار داده اند، از عذاب نجات داده و به بهشت متنعّم مى‌سازد. از قراين دانسته مى‌شود كه كره دوزخ در وسط كره حساب و كره بهشت قرار دارد.

در اين‌جا سؤال ديگر مطرح مى‌شود كه آيا انسان‌ها، يك مرتبه و يك‌جا در ميدان حساب محشور مى‌شوند يا اين‌كه به صورت دسته دسته و گروه گروه؟.

جواب: قبلًا عرض كردم كه روز قيامت بسيار طولانى است و شكى وجود ندارد كه در همين يك روز حساب تمام مردم تصفيه مى‌شود؛ اما در مورد اين‌كه مردم يك مرتبه براى حساب حاضر مى‌شوند و يا دسته دسته؟ به نظر من به‌طور دسته جمعى از نظر عقلى مشكل است؛ براى اين‌كه از قرآن به‌طور قطع ثابت مى‌شود كه معاد جسمانى و روحانى است.

در اين‌صورت احتمال دارد كه حساب به‌صورت دسته دسته؛ يعنى گروه گروه صورت بگيرد؛ ولى بسيار سريع به‌گونه كامپيوترى؛ وقتى مى‌گويم كامپيوترى، براى‌

[١] - مريم/ ٧١

[٢] - مريم/ ٧٢