انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢١٥ - ديدن اعمال

مى‌شود و در غير آن ديده نمى‌شود و عمل به اصطلاح فلسفه،" عَرَض" است و به تنهايى ديده نمى‌شود.[١] لذا ممكن است كه مراد از ديدن عمل در روز قيامت باشد.

قرآن مجيد در آيه مباركه مى فرمايد: هركس عمل خود را به اندازه يك ذره هم اگر باشد مى‌بيند، چه عمل خوب انجام داده باشد و چه عمل بد، در هر دو صورت آن را مى‌بيند. در كلمه عربى ذره به آن مورچه‌هاى بسيار ريز و كوچك گفته مى‌شود و هم‌چنين به اتم «القنبلة الذرويه» (همين اتمى كه به چشم غير مسلح ديده نمى‌شود و در فارسى به آن ناشكن مى‌گويند و در عربى به آن (لايتجزا) نيز مى‌گويد: ممكن است كه مراد از ذره همين اتمى باشد كه به چشم غير مسلح ديده نمى‌شود و يا مراد از ذره آن چيزهاى ريزى باشد كه مثل گَرد در بين شعاع آفتاب ديده مى‌شود؛ خصوصا زمانى كه آفتاب از پنجره به درون خانه مى‌تابد واضح‌تر ديده مى‌شود. به هرحال براى ديدن اعمال چند احتمال وجود دارد كه بعضى از آن‌ها را در اين‌جا بيان مى‌كنم.

احتمال اول: در قرآن مجيد مى‌فرمايد: «جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ»[٢] يعنى جزاى عمل خود را مى‌بينيد. يك عده از مفسّرين، مخصوصاً مفسّرين قديم گفته‌اند كه انسان جزاى عمل خود را مى‌بيند، يعنى به اندازه عمل خود يا مستحق ثواب و يا عقاب. است‌

[١] - آنچه كه قائم به ديگرى است و از خود وجود مستقل ندارد، مثل رنگ‌ها كه اگر بر جسمى نباشد ديگر قابل ديد نيست.

[٢] - سجده/ آيه ١٧