علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٨١
قرينههاي متصل غير لفظي شامل فضاي نزول، ويژگي گوينده کلام، معرفتهاي بديهي و برهانهاي عقلي نيز بر وحدت سياق آيات، رهنمون هستند.
نکته مهم ديگر اينکه، نزول مجموعي آيات بهتنهايي نميتواند دليل وحدت مخاطب آيات با يكديگر باشد؛ حتي درباره ابتدا و انتهاي يك آيه نيز نميتوان آن را اثبات كرد. بهعبارت ديگر در سياق، دو نکته مهم وجود دارد؛ نخست، اينکه اين آيات با هم نازل شده باشند؛ پس اگر باهم نازل نشده باشند، نميتوان سياقگيري کرد و توقيفي بودن چينش سورهها نيز دليل بر نقش سياق نميشود؛ دوم، اينکه ارتباط موضوعي بين آيات برقرار باشد مانند بعضي آيات سوره قيامت.
بنابراين، قرائن مختلف مانند شأن نزول، تفاوت لحن مادحانه آيه تطهير با فضاي نکوهش آيات قبل و بعد از آن، نشان از مستقل بودن اين آيه دارد. افزون بر اينها، سياق، دليل اجتهادي است و اجتهاد در برابر نص، باطل است.
نتيجه
آيه تطهير از جمله اختلافبرانگيزترين آيات ميان شيعيان و اهل سنت است. واژه «اهل بيت» از ترکيب دو کلمه «اهل» بهمعني اُنس و الفت ميان دو چيز و «بيت» بهمعني محل اجتماع و شرافت و بزرگي است. اين ترکيب، بر اساس معاني لغوي و با استفاده از روايت، اُنسگرفتنِ شخص يا اشخاصي با بيت نبوت را معنا ميدهد. اشخاصي که اين آيه درباره آنها وارد شده، با استناد به روايات فراواني در منابع فريقين، تنها شامل خمسه طيّبه: در عصر نزول آيه و امامان معصوم: در زمان بعد از نزول ميشود. برخي از عالمان اهل سنت با استفاده از برخي روايات تلاش کردهاند، همسران پيامبر٩ را نيز در شمول اين آيه داخل کنند؛ اما در همان زمان نزول، مصاديق اهل بيت براي مردم مشخص و بين آنها مشهور بود. همچنين، هيچيک از زنان پيامبر٩ خود را عضو اهل کساء ندانسته و امّسلمه که اين آيه در خانه وي نازل شده، تنها به نزول آيه در خانه خود، افتخار کرده است. بعضي ديگر، با تمسک به سياق و سبب نزول آيات، غير معصومان را نيز در اين آيه داخل کردهاند. روشن شد که هيچ شخصي، همسران پيامبر٩ را سبب نزول آيه نميداند. درباره اصل اعتبار سياق نيز اختلاف نظر وجود دارد و عدهاي آن را قبول نداشته و استدلالهايي در رد دلالت سياق