علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٢١

سه‌گانه پيشين، نزديک دانسته و آن را تأييدي بر ديدگاه خويش مي‌داند.

٥. محکم و متشابه

يکي از نوآوري‌هاي آيت‌الله مروّجي طبسي در مباني تفسير، تبيين ايشان از محکم و متشابه در مقدمه خلاصة البيان است. وي ظواهر قرآن را محکمات آن دانسته که براي همه، قابل فهم است. او با استدلال به آيه Gهذا بيان للناسF[٣٣] بيشتر آيات قرآن را جزو محکمات مي‌داند. محکمات، معنايي روشن داشته؛ اما متشابهات، موجب تحيّر هستند. مجملات قرآن، جزو متشابهات آن بوده که براي تبيين به محکماتي از قرآن يا سنت نيازمند است. مرحوم طبسي با بهره‌گيري از آيات قرآن کريم، به چنين تعريفي از محکم و متشابه پرداخته است.

با اين تعريف از محکم و متشابه مي‌توان پاسخ‌گوي برخي اشکالات در حوزه تفسير بود. اگر قرار شود که حديث به قرآن عرضه گردد و از سوي ديگر براي فهم قرآن، نياز به حديث باشد، دَور پيش مي‌آيد؛ زيرا بدون حديث نمي‌توان از قرآن بهره بُرد و بدون قرآن نمي‌توان از حديث استفاده کرد. از ديدگاه آيت‌الله مروّجي، ظهور محکمات قرآن براي همه قابل فهم است و با تدبّر عمومي به‌دست مي‌آيد. اين ظهور، نيازي به حديث ندارد. سپس حديث، به ظهور قرآن عرضه شده و پس از احراز سازگاري، مي‌توان با آن حديث، تفسير و مرتبه‌اي بالاتر و برتر از معنا را به‌دست آورد. به بيان ديگر، محکمات قرآن با تدبّر فهميده مي‌شود و سپس حديثي که حجيتش ثابت نشده به اين محکمات عرضه مي‌گردد؛ پس از احراز موافقت، مي‌توان با اين حديث به‌ مراتب بالاتري از فهم قرآن که همان تفسير يا تأويل باشد، دست يافت.

نکته ديگر در ديدگاه مرحوم طبسي، توجه به حديث در ظهور قرآن است. وي ظهور را بدون حديث، قابل فهم دانسته ولي حديث عرضه نشده را ياريگر مسير ظهور مي‌شمرد. در حقيقت، آنچه ظهور مي‌سازد، تدبّر است ولي در مسير تدبّر، همان‌گونه که مي‌توان از ادبيات عرب و دانش‌هاي بشري بهره گرفت، بهره‌گيري از حديثِ اثبات‌نشده نيز ممکن است. اين روش، مبتني بر دَور نخواهد بود زيرا تکيه‌گاه ظهور، حديث اثبات‌نشده نيست؛ بلکه تدبّر

[٣٣]. آل‌عمران، ١٣٨.