علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١١٦

دعوت من را اجابت كرديد پس مرا ملامت مكنيد و خود را ملامت كنيد.

امام سجاد٧ نيز شيطان را سرزنشگر معرفي کرده‌اند و اشاره دارند که بندگان حتي بعد از دنباله‌روي از وسوسه‌ و انجام گناه، مورد سرزنش خود شيطان قرار مي‌گيرند.[٣٢٠] امام٧ همواره از خدا درخواست مي‌کردند که قدرت اين دشمن را براي نکوهش بندگان بگيرد.

وَ لَا تُشْمِتْهُ‌ بِنَا بَعْدَ تَرْكِنَا إِياهُ لَكَ، وَ رَغْبَتِنَا عَنْهُ إِلَيك.[٣٢١]‌

اكنون كه شيطان را به‌ خاطر تو واگذاشتيم و از طرف او به‌سوي تو روى آورديم وى را به سرزنش ما شاد مكن.

نکوهش دوستانه (تنبه) باعث رفع عيوب و در جهت اصلاح است؛ اما سرزنش دشمن باعث آزار است. ملامت شيطان نيز به‌منظور اصلاح نبوده و با هدف نشان دادن ضعف انسان است. او با بيان نقطه‌ضعف، به دنبال نهادينه کردن روحيه نتوانستن است. وقتي بنده تصور کند که ديگر توان اصلاح خويش را ندارد، براي برطرف کردن عيب‌هاي خود، تلاشي نمي‌کند.

٣. گشودن گره‌هاي شيطاني

بيان شد که انسان مي‌تواند براي رهايي از فريب و نيرنگ شيطان دست به دامان دعاي اهل بيت:شده و از آن استفاده کند؛ اما فقط رهايي از فريب شيطان کافي نبوده و افراد بايد سعي کنند تا از پيامدهايي که گريبان‌گير آن‌ها شده نيز نجات يابند. سرزنش يکي از عواقبي بود که نحوه نجات آن در فصل گذشته بيان گرديد؛ اما گاهي شيطان اثرات و گره‌هايي در زندگي و عملکرد افراد ايجاد مي‌کند. شيطان نه‌تنها در کار عموم بندگان مشکل و گر‌ه‌هايي به وجود مي‌آورد؛ بلکه پيامبران نيز از اين امور در امان نيستند.

وَ مَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ وَ لَا نَبىٍ إِلَّا إِذَا تَمَنىَّ أَلْقَى الشَّيطَانُ فىِ أُمْنِيتِهِ فَينسَخُ اللَّهُ مَا يلْقِى الشَّيطَانُ.[٣٢٢]

هيچ پيامبرى را پيش از تو نفرستاديم مگر اينكه هرگاه آرزو مى‌كرد (و طرحى براى پيشبرد اهداف الهى خود مى‌ريخت)، شيطان القائاتى در آن مى‌كرد اما خداوند القائات شيطان را از ميان مى‌برد.

[٣٢٠]. ر.ک: صحيفه سجاديه، دعا ١٠، ص٦٢.

[٣٢١]. صحيفه سجاديه، دعا ١٠، ص٦٢.

[٣٢٢]. الحج، ٥٢.