علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٢٨

مي‌داند. وي در مقدمه خلاصة البيان، اصل را در قرآن کريم بر حقيقت دانسته و مجاز را نيازمند قرينه صارفه از حقيقت مي‌داند.

نويسنده خلاصة البيان از سياق قرآن برداشت‌هاي فراواني کرده است. وي در سوره جمعه پس از ذکر آيه:

Gوَ تَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجَارَةِ وَ اللَّهُ خَيرُ الرَّازِقِينَ F[٤٨]

«خير الرازقين» را با جمله‌هاي پيش از آن، مرتبط دانسته و چون در واژگان پيشين، هدف از ترک نماز جمعه، دست‌يابي به رزق بود، در اينجا «خير الرازقين» به‌معناي بهترين روزي‌ دهنده در حال ترک نکردن خطبه و نماز جمعه است.

٤. بهره‌گيري از مباحث اصول فقه

آيت‌الله مروّجي طبسي با نام بردن از علم اصول در مقدمه خلاصة البيان، قواعد اين دانش را براي فهم درست قرآن مفيد مي‌شمرد. وي در آيه:

Gإِذَا نُودِي لِلصَّلَاةِ مِنْ يوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَيعَ F[٤٩]

امر «فَاسْعَوْا» را دال بر وجوب دانسته و «امر به‌ شيء» را مقتضي «نهي از ضد آن» مي‌شمرد. بر اساس اين ديدگاه، وي «ذروا البيع» را نتيجه «فَاسْعَوْا» دانسته و آن را منافي «صلاة جمعه» و «ذکر الله» مي‌داند؛ لذا، هرگونه معامله‌اي از زمان نشستن امام بر منبر که موذن براي اذان بلند مي‌شود تا پايان نماز جمعه، حرام است. وي با بهره‌گيري از قواعد ادبيات و اصول به نکات تفسيري و فقهي اين آيه دست يافت.

٥. بهره‌گيري از شأن نزول

يکي از مواد تفسير خلاصة البيان، شأن نزول‌هاست. نويسنده با بهره‌گيري از شأن نزول، به کشف معناي آيه مي‌پردازد. او در تفسير سوره کوثر به داستان «عاص بن وائل سهمي» اشاره کرده که پيامبر٩ را اَبتر خوانده بود و اين سوره نازل شد. مفسران در معناي «کوثر» حرف‌هاي گوناگوني گفته‌اند؛ اما مرحوم طبسي با توجه به شأن نزول، «کوثر» را فراواني نسل پيامبر٩ معنا مي‌کند.

[٤٨]. الجمعه، ١١.

[٤٩]. الجمعه، ٩.