علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٢٤

طولي در مسير اهل بيت: و با روش‌هاي القايي ايشان پذيرفته است. اين‌گونه از تأويل با ظهور سازگار است؛ اما چون تأويل، پنهان‌تر و دقيق‌تر از تفسير بوده و دست‌يافتگان به آن اندک‌اند، افشاي آن جايز نيست.

مرحوم مروّجي، نقطه ‌مشترک تفسير و تأويل را لزوم يادگيري آن از محضر اهل بيت: دانسته است. بر اساس ديدگاه او دلالت آيه هفتم سوره آل‌عمران، به پيوست حديث متواتر ثقلين، مرجعيت ديني اهل بيت: است. در غير اين صورت، گمراهي از دين، قطعي خواهد بود.

٧. تفسير به رأي

يکي از آداب قرائت قرآن، تأمل و تدبّر در آيات است. اين ادب در قرآن کريم و روايات مورد توجه قرار گرفته است.[٤٠] از سوي ديگر، تفسير به رأي، يکي از مفاهيم ممنوع در حوزه قرآن کريم است. اکنون پرسش اين است که چه تفاوتي ميان نتيجه تدبّر با تفسير به رأي وجود دارد؟ يکي از نوآوري‌هاي آيت‌الله مروّجي طبسي در مباني تفسيري، تقرير وي در پاسخ به اين پرسش است. او مرز تفکر و تدبّر را مخالفت با ظهور قرآن و تفسير اهل بيت: مي‌داند. در حقيقت خود قرآن کريم و اهل بيت: ملاک صحت انديشه هستند. پيامبر٩ مي‌فرمايند:

اذا جاءکم عنّي حديث فاعرضوه علي کتاب الله فما وافق کتاب الله فاقبلوه و ما خالفه فاضربوا به علي الحائط.[٤١]

اين سخن درباره احاديث و عرضه آن بر قرآن کريم است ولي از نظر ملاک در نتايج تفکر و تدبّر نيز کاربرد دارد؛ يعني نتيجه تفکر بايد به کتاب خدا عرضه شود و در صورت سازگاري، پذيرفته شده و در غير اين صورت، کنار گذاشته شود.

تصوير مرحوم مروّجي از مراحل تدبّر در قرآن کريم اين‌گونه است که ابتدا براي فهم ظهورات قرآن، انديشه انساني به‌کار گرفته مي‌شود. از آن رو که انديشه با آفت‌هايي مانند وهم، غضب و شهوت روبه‌روست، نيازمند اعتبارسنجي و پالايش است. اعتبارسنجيِ نتايج انديشه، براي جداسازي نتايجِ به‌دست آمده از علم با نتايج متأثر از وهم و غضب و شهوت،

[٤٠]. ر.ک: المحجة البيضاء، ج٢، ص٢٠٩.

[٤١]. التبيان، ج١، ص٥.