علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٠٧

چيره مي‌شود.[٢٦٠] در قرآن کريم علاوه بر معرفي زيردستان شيطان،[٢٦١] مومنان‌ و توکل‌کنندگان به خداوند از اين سلطه استثنا شده‌اند.[٢٦٢] خود شيطان درباره ميزان قدرتش چنين اعتراف مي‌کند:

وَ مَا كاَنَ لى عَلَيكُم مِّن سُلْطَانٍ إِلَّا أَن دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لىِ.[٢٦٣]

من بر شما تسلطى نداشتم، جز اينكه دعوتتان كردم و شما دعوت مرا پذيرفتيد.

قدرت اختيار انسان در مقابل فعاليت شيطان در اين آيه مورد اشاره قرار گرفته و مکر او سبب از بين رفتن اين اختيار نمي‌شود. همچنين قرآن کريم در آيات ديگر به سستي نيرنگ او تصريح کرده است.[٢٦٤] بايد توجه داشت که ضعيف‌ترين اراده‌ها نيز، امکان پايداري در برابر مشکلات را دارند.[٢٦٥] اراده ضعيف براي از بين بردن ناگهاني حرکتي که طي ماه‌ها يا سال‌ها عادت شده ناتوان است؛ اما مي‌تواند آن را به‌مرور زمان از بين ببرد.[٢٦٦] امام زين‌العابدين٧ همواره از خداوند درخواست مي‌کنند که انسان را از سلطه شيطان در امان دارد.

 وَ نَعُوذُ بِكَ... اَنْ يسْتَحْوِذَ عَلَينَا الشَّيطَان.[٢٦٧]

و پناه مى‌برم به تو... و از اينكه شيطان بر ما دست يابد.

اين فراز به آياتي اشاره دارد که نشانگر فراموش کردن ياد خدا در هنگام غلبه شيطان است.[٢٦٨] در هنگام استيلاي او قدرت چاره‌جويي از انسان گرفته شده و خداوند را به دست فراموشي مي‌سپارد. امام سجاد٧ از خدا مي‌خواهند تا شيطان را از مالکيت بر انسان‌ بازداشته و محافظت نمايد.

.[٢٦٠] ر.ک: النحل، ١٠٠.

[٢٦١]. ر.ک: النساء، ١١٧ تا ١١٩؛ النحل، ٦٣؛ مريم، ٤٤ و ٤٥؛ الحج، ٣ و ٤.

[٢٦٢]. ر.ک: النحل، ٩٩.

[٢٦٣]. ابراهيم، ٢٢.

[٢٦٤]. ر.ک: النساء، ٧٦.

[٢٦٥]. ر.ک: قدرت اراده، ص٢٢.

[٢٦٦]. همان، ص٣٩.

[٢٦٧]. صحيفه سجاديه، دعا ٨، ص٥٦.

[٢٦٨]. Gاسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ فَأَنْسَاهُمْ ذِكْرَ اللَّهِF. المجادله، ١٩.