علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٢٥

امر به معروف و نهي از منکر[٣٣٧] به واژه معروف اشاره شده است.

استعمال روايي اين واژه مقداري با کاربرد قرآني تفاوت دارد. در برخي روايات همانند آيات قرآن به انطباق رفتار بر اساس معروف سفارش شده؛ درحالي‌که برخي احاديث مصداقي روشن براي معروف بيان نموده يا به معروف‌سازي پرداخته‌اند.

بخش قابل توجهي از اين آيات و روايات، پيرامون موضوع «امر به معروف و نهي از منکر» است. همچنين در برخي روايات و بسياري از آثار عالمان دين، معروف فقط به‌معناي مشهور به‌کار رفته است.

در ادامه فصل سوم، نظرات انديشمندان بزرگ اسلامي بررسي شده‌ است. برخي معروف را فقط کار شناخته شده و گروهي ديگر، آن را کار خوب معرفي کرده‌اند. بيشتر دانشمندان مسلمان، معروف را کار خوبي که عقل و شرع، خوب بودن آن را امضا کرده باشد، معرفي کرده‌اند؛ اما با توجه به کامل نبودن تعريف‌هاي بيان شده و ارائه برخي ادله، «کار خوب شناخته شده» به‌عنوان تعريف دقيق اين واژه تعيين شد.

با توجه به اين تعريف، تفاوت معنوي معروف با مفاهيم عامِّ ارزشي اخلاقي همچون فضيلت، خير، احسان، نيکي و عمل صالح و با مفاهيم کلي رفتارهاي اجتماعي مانند سيره، رسم، آيين، سنت و عادت و همچنين با مفهومِ مخالف؛ يعني منکر، در پايان‌نامه بيان شده است.

٣/٢. گزيده فصل سوم: معرفي عوامل پديداري معروف

منظور از «عوامل پديداري»، آن دسته از حجت‌هاي مورد قبول براي عموم جامعه است که موجب مي‌شوند کاري مورد پسند عمومي واقع شده يا عموم مردم از آن دوري کنند؛ بنابراين، مي‌توان به فطرت، عقل، دين، قانون و عرف اشاره کرد.

فطرت، به‌معناي سرشت مشترک از جنس دانش، ارزش و گرايش در ميان انسان‌ها و زبان فطرت، فرهنگ عمومي و مشترک، ميان همه انسان‌هاست؛ بنابراين، فطرت، به‌دليل گستره و نفوذي که در ميان افراد جامعه دارد، مي‌تواند عاملي مهم در پيدايش معروف باشد.

عقل نيز از آن جهت که به سبب شناخت نيکي، شرّ، صلاح و فساد، انسان را از گرفتار

[٣٣٧]. آل‌عمران، ١٠٤.