علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٧٩
استفاده از اين تکنيک بلاغي است. صاحب المنار ميگويد:
از عادت قرآن است که انسان را از شأني به شأن ديگر ميبرد و سپس به شأن قبلي برميگرداند.[١٨٦]
امام باقر٧ نيز با اشاره به آيه تطهير ميفرمايند:
(چهبسا) آغاز يك آيه درباره چيزي، بخش مياني آن درباره چيزي و پايان آن درباره چيز ديگري نازل ميشود.[١٨٧]
اين مطلب در قرآن کريم نمونههاي فراواني دارد؛ براي نمونه، آيه Gالْيوْمَ يئسَ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن دِينِكُمْ فَلَا تخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْيوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتمَمْتُ عَلَيكُمْ نِعْمَتىِ وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْاسْلَامَ دِيناًF در ميان آيه سه سوره المائده، جمله معترضه است و ديگر الفاظ آيه براي فهماندن معنا نيازي به اين جمله ندارند.[١٨٨]
زيد بن علي بن حسين: نيز در اين باره ميگويد:
إن جهالا من الناس يزعمون أنما أراد بهذه الآية أزواج النبي و قد كذبوا و أثموا لو عنى بها أزواج النبي لقال: Gليذهب عنكن الرجس و يطهركن تطهيراF و لكان الكلام مؤنثا كما قال Gوَ اذْكُرْنَ ما يتْلى فِي بُيوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِF[١٨٩]
عدهاي از جاهلان خيال ميكنند كه خداوند در اين آيه، همسران پيغمبر اكرم٩ را اراده كرده است، ليكن دروغ گفتند و مرتكب گناه شدند. اگر همسران آن حضرت مراد بودند، بايد ميفرمود: «ليذهب عنكنّ» و «يطهركنّ»؛ يعني ضماير مؤنث ميآمد. چنانكه «واذكرن ما يتْلي في بيوتكن» و «لا تبرّجن» و «لستنّ كَأحدٍ مِنَ النساء» بهصورت مؤنث آمده است.
استقلال در نزول اين آيه نتيجه دقت در احاديثِ شأن نزول است؛[١٩٠] مانند روايتي که امّسلمه ميگويد:
[١٨٦]. رسائل و مقالات بهنقل از المنار، ج٢، ص٤٥١.
[١٨٧]. ر.ک: التفسير (عياشي)، ج١، ص١٧.
[١٨٨]. ر.ک: مفاتيح الغيب، ج٩، ص٣٦٩؛ روح المعاني، ج٢، ص٢٧٥.
[١٨٩]. تفسير قمي، ج٢، ص١٩٣.
[١٩٠]. ر.ک: در المنثور، ج٥، ص١٩٨.