علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٧٦
٢. بررسي سياق آيه تطهير
بافت و سياق آيات، بهعنوان يکي از قرائن لفظي در فهم مراد متکلم است. مفسران و دانشمندان علوم قرآنى نيز همواره به ارزش و اهميت دلالت سياق در فهم درست آيات قرآنى توجه داشتهاند. فخر رازى ميگويد: بيشترين لطايف قرآن در ترتيبات و روابط آيات قرار داده شده است.[١٧١] زركشي نيز تکيهگاه مفسران در آياتي که روايت معتبر تفسيري ندارد را مراعات نظم (سياق) کلام ميداند.[١٧٢] رشيد رضا مينويسد:
بيترديد برترين قرينهاي كه بر حقيقت معناي لغوي لفظ وجود دارد موافقت آن با قسمتهاي متقدم بر آن و سازگاري آن با مجموعه معناست.[١٧٣]
علامه طباطبايي; دلالت سياق را برترين دليل مي داند[١٧٤] و در مواردي که ظاهر روايت با سياق آيهاي معارض باشد؛ در ظاهر روايت تصرف کرده تا با سياق معارضه نکند.[١٧٥]
بنابراين، يکي از قواعد مهم در تفسير آيات قرآن کريم، توجه به بافت و سياق آيات است. درواقع معناي اصلي سياق، ياري جستن از خود آيات قرآن در فهم مراد خداوند است.
اما عدهاي از عالمان اهل سنت با استفاده از همين نکته و قرار گرفتن آيه تطهير، ميان آياتي که همسران پيامبر را مورد خطاب قرار داده، براي داخل کردن همسران پيامبر در شمول آيه تطهير، تلاش ميکنند. قرطبي در اين باره ميگويد:
آيه دلالت دارد که همسران پيامبر، جزء اهل بيت بهحساب ميآيند؛ زيرا آيه درباره آنهاست و مخاطبِ آيه ايشان هستند، اين سخن از سياق برداشت ميشود.[١٧٦]
ابنکثير نيز معتقد است، مطابق نص آيه، همسران پيامبر داخل در اهل بيتاند؛ زيرا آنان سبب نزول اين آيهاند و سبب نزول، داخل در نزول آيه است.[١٧٧] بيضاوي نيز با ناديده گرفتن
[١٧١]. ر.ک: مفاتيح الغيب، ج١٠، ١١٠.
[١٧٢]. ر.ک: البرهان في علوم القرآن، ج١، ٤٢٧.
[١٧٣]. تفسير المنار، ج١، ص٢٢.
[١٧٤]. ر.ک: الميزان في تفسير القرآن، ج٦، ص١١٦.
[١٧٥]. ر.ک: ج١٧، ص٧-٩.
[١٧٦]. الجامع لاحکام القرآن، ج١٤، ص١٨٣.
[١٧٧]. ر.ک: تفسير القرآن العظيم (ابنکثير)، ج٦، ص٣٦٤.